Moeten regionale media samenwerken of elkaar negeren?

Media Noorden regionale

Bijeenkomst Noorder Pers Soïciteit over samenwerken

De regionale journalistiek staat onder druk. Redacties krimpen en journalisten worden wegbezuinigd. Aloude bolwerken als Noord en Dagblad brokkelen af.

Dat is een hele slechte zaak. Journalistiek, zeker in de regio, helemaal in onze regio met bevings en grote machten die een rol spelen, is belangrijk. Dat blijkt ook wel uit de drie pijlers waar journalistiek op rust: 1- verslaggeving, 2- duiding en opinie en 3- onderzoek.

Regionale waakhond van de democratie

Vooral dat laatste is belangrijk. Daarin schuilt de waakhondfunctie van de democratie, die de journalistiek heeft. Het gezag, overheden en bedrijfsleven moeten in de gaten worden gehouden. Anders krijgen ze vrijspel en dat gaat veelal ten koste van de burger.

De rol van de regionale journalistiek neemt alleen maar toe. Dat komt door het overhevelen van Haagse verantwoordelijkheden naar de provincies en gemeentes. Er komt steeds meer op het dak van de gemeente terecht: langdurige zorg, werkeloosheid en jeugdzorg bijvoorbeeld.

Hierdoor groeit de regionale macht en de geldstromen die daarmee gepaard gaan, zonder dat de regionale waakhond van democratie extra voer krijgt om te groeien.

Bezuinigen, ontslagen en krimpende redacties

Integendeel: RTV Noord moet hard bezuinigen en dat heeft gevolgen voor de redactie en nieuwsgaring. OOGTV werkt met een budget van 8,40 euro per week en doet het binnen dat kader enorm goed, maar meer dan wat ze nu doen, kun je niet verwachten.

De Groninger Gezinsbode bestaat nog wel, maar met een minimale redactie en verschijnt nog maar één keer per week. Dagblad van het Noorden zit nu in wat rustiger vaarwater, maar daar zijn de laatste jaren hele harde klappen gevallen. Twee enorme reorganisaties in korte tijd heeft de uitgever doorgevoerd en dat gaat ergens ten koste van.

Kortom: de verantwoordelijkheid van de regionale journalistiek neemt toe. De mankracht neem af. Dat is een probleem. Een groot probleem. Dat lost Sikkom niet op. Die illusie en ambitie hebben we niet. Wel voegen we wat toe en vragen we ons veel af.

Scoop voor belang van de regio

Moeten media in Stad en provincie bijvoorbeeld niet veel meer samenwerken om er echt voor Groninger te zijn? Uiteraard, het zijn concurrenten. Nieuwtjes en scoops gaan voor samenwerking. Ieder medium wil als eerste melden dat de Primark naar Groningen komt.

Dat is ook niet erg. Die strijd is zelfs goed. Houdt redacteuren scherp. Maar er zijn ook dossiers waarin het zinloos is om te jagen op die scoop. Puur omdat het belang van Stad en Ommeland de scoop overstijgt.

Neem bijvoorbeeld de gevolgen van de gaswinning in de regio en de machten die daar een rol in spelen. Het is zo allesomvattend, zo enorm en zo bedreigend voor Stad en Ommeland dat het niet meer om scoops gaat. Maar om opkomen voor de regio.

Samenwerken loont!

Onder elke tegel in het gaswinningsdossier tref je een beerput. Er is zoveel te schrijven, zoveel te onderzoeken, er zijn zoveel vragen te beantwoorden, dat de verschillende media in de Noordelijke journalistiek het niet alleen kunnen.

Samenwerken is een vereiste in zulke dossiers. Anders kom je te weinig toe aan de kerntaak: waakhond zijn van de democratie. Maar omdat media, zo blijkt tijdens een recente bijeenkomst van Noorder Pers Sociëteit, meer waarde hechten aan de scoop en het eigen verhaal, wordt er amper samengewerkt.

Terwijl er genoeg voorbeelden zijn waarin media elkaar juist sterker maken. Waarin de bevolking meer baat heeft bij het grote verhaal dan de snelle scoop. Neem bijvoorbeeld Project X in Haren. Dagblad en Noord hebben naar aanleiding van de Facebookrellen een steengoede gezamenlijke productie gemaakt.

De reconstructie van de rellen, waaraan verschillende journalisten van Noord en Dagblad werken, is zelfs beloond met De Tegel. De hoogste journalistieke onderscheiding in Nederland. Daaruit blijkt dat samenwerken loont. Toch gebeurt het te weinig in praktijk.

Typische traditionele journalistiek

Waarom? Angst om de scoop kwijt te raken. Angst om de concurrent groot te maken –  achterhaalde en conservatieve gedachten die de traditionele journalistiek kenmerken. Dit geldt niet alleen voor het bevingsdossier, maar ook bijvoorbeeld voor ons onderzoek ‘Van wie is de Stad?’

Het drie maanden durende onderzoek met twee fulltime journalisten (uniek dat een redactie zoveel tijd kan steken in één onderzoek) heeft heel veel hard nieuws opgeleverd. Bijvoorbeeld dat uit 1800 uitspraken van de Huurcommissie blijkt dat huurders doorgaans veel te veel betalen in Stad. Dit nieuws heeft zelfs de voorpagina van het Dagblad gehaald.

Ook is kraakhelder geworden dat sommige huisbazen het niet zo nauw nemen met de wetgeving. Zo hebben we bewijzen van intimidatie, inbraak, diefstal, chantage en bedreiging gepubliceerd. Met video en audio. Oomstotelijk bewijs, keihard en schrijnend.

Nieuws is nieuws, maar niet als van concurrent komt

Een aantal journalisten van Noord houdt gedurende het onderzoek contact met Sikkom. “Zijn jullie al klaar? Wanneer komt het online? Wij willen er ook wat mee doen,” en meer van dat soort krijgen we. Mooi, want hoe meer media ermee aan de haal gaan, hoe groter de druk wordt op de politiek om het te veranderen. Daar gaat het om.

Maar uiteindelijk verschijnt er niets op Noord over ons onderzoek. Niets over de 1800 uitspraken van de Huurcommissie, niets over de treffende uitspraak van de wethouder: “De stad is van de mensen die het handigste zijn met juridische procedures, en dat zijn doorgaans niet de bewoners.”

Ook geen woord over de criminele activiteiten die sommige huurbazen erop nahouden. Geen letter over de enorme hoeveelheid misstanden en de gebrekkige controle van de gemeente daarop. De uiteindelijke eventuele publicatie op Noord is gesneuveld op de eindredactietafel.

Angst is de allerslechtste raadgever

Volgens insiders wordt het niet plaatsen vooral gevoed door angst voor Sikkom. Dat is te veel eer. Maar vooral ook onnodig. Daarbij gaat het ons niet om onze naam, maar wel om de schrijnende resultaten van het onderzoek.

Dat is nieuws. Dat moet aan de grote klok worden gehangen. Heel veel mensen in Groningen gaan gebukt onder huisbazen die, op zijn zachtst gezegd, niet zo aardig zijn. Er zijn honderden mensen die in deze situatie wonen en van de media afhankelijk zijn om de misstanden aan de kaak te stellen.

Dat gebeurt niet. Niet omdat het onderzoek niet deugt. Wel omdat het uitgevoerd is door de concurrent.

Geen regionale Calimero

Dit relaas is niet om Calimero-tranen te janken. Wel omdat we balen. Omdat we het niet begrijpen. Omdat het niet de eerste keer is dat dit gebeurt.

In oktober vorig jaar lanceren Yournalism een Sikkom een crowdfundingcampagne voor journalistiek onderzoek naar bevings. Het nieuws komt ook bij Noord terecht en de omroep besluit live op de radio te bellen met Sybren Kooistra, één van de oprichters van Yournalism en onderzoeksjournalist bij de Volkskrant.

Voordat Sybren in de uitzending is, belt hij mij op met de vraag wat hij kan verwachten. “Een vijandelijke houding,” waarschuw ik hem. “Dat zal toch niet? Voor elke oprechte journalist is toch juist fijn en goed dat extra ogen meekijken, dat meer mensen bezig zijn met waarheidsvinding in dit enorme dossier? Het gaat toch om waarheidsvinding, niet om de scoop?,” vraagt Sybren zich hardop af.

Onderzoeksjournalist begrijpt er niets van

Dat zou je inderdaad denken. Als je iets belangrijks en groots onderzoekt, waarvan jezelf al weet dat je niet in staat bent om alle beerputten los te trekken, dan is het toch prettig dat een aantal goede onderzoeksjournalisten meehelpen om wat tegels te lichten?

Niet dus. Het gesprek op de radio tussen Noord en Yournalism is tenenkrommend. “Hoezo gaan Amsterdammers (Yournalism zit in Amsterdam) onze problemen onderzoeken? Dus eigenlijk zeg jij dat wij ons werk niet goed doen?,” en meer van dat soort kinderachtige vragen krijgt Sybren op zich afgevuurd.

Sybren oppert nog dat het een open onderzoek is en dat hij heel graag ziet dat Noord bijdraagt. Maar het is tevergeefs. Na een paar minuten is het gesprek afgelopen en belt Sybren mij met verbouwereerd op: “Wat is dit? Dit heb ik nog nooit meegemaakt? Waarom nemen ze die houding in? Haten ze Sikkom? Haten ze Amsterdam? Of denken ze echt dat ze alles zelf kunnen en gunnen ze concurrent niets?”

Liever grondig onderzoek dan luchtige scoop

Ik denk dat laatste. En dat is een slechte zaak. Het is te begrijpen, maar niet te vatten. De insteek is achterhaald. Angst is de slechtste raadgever. Er zijn dossiers die zo groot en gecompliceerd zijn, dat zelfs de redactie van Noord niet alles van A tot Z kan onderzoeken.

Wees blij met extra ogen. Wees blij dat een ‘concurerent’ iets grondig onderzoekt. Werk mee. Help mee. Doe wat met de resultaten. Maak het kenbaar. Maak bestuurders bewust van hun verantwoordelijkheid. Duidt dat er veel misgaat in de sector. Werk samen om problemen onder de aandacht te brengen.

Negeer het vooral niet dood, puur omdat het van de ‘concurrent’ is. Dat is journalistiek anno 1994. Het is niet meer van deze tijd. Het ergste is nog dat door de scoopdrang de Groninger eerder een luchtig en nietszeggend nieuwtje krijgt voorgeschoteld, puur omdat het een scoop is, dan een grondig onderzoek naar de grootste bedreigingen van Stad en Ommeland.

Door: Willem Groeneveld

Psst, hier meer afleiding: