Hou wordt met die rottende panden achter de Drie aan de Gelkinge? Het gaat om stokoude monumenten nota bene

Rottende kies is een understatement

Groningen is prachtig. Vooral de historische binnenstad die barst van de middeleeuwse pakhuizen en statige herenhuizen. Behalve in de kop van de Gelkingestraat. Want daar staan een paar panden al zeker veertien jaar zo hard te verpauperen dat het een noodkijk is geworden. Een smet op Stad.

De ramen op de begane grond zijn in 2008 al dichtgetimmerd met houten platen. Maar op dat moment ziet de rest van de panden er nog redelijk uit. De gevelstenen zijn nog in tact, het houtwerk zit nog vers in de verf, de dakgoten functioneren, ramen zijn nog gewoon van glas en er straalt nog iets van grandeur vanaf. Hoe anders is dat nu. Het is een schandvlek geworden. Een rotte kies.

Noodkijk

Het oogt alsof het een oude boerderij op het Hogeland is die al jaren wordt geteisterd door aardbevingen. Een grote stalen constructie houdt, afgaande Google Straatkijk, sowieso sinds 2016 de muren bij elkaar, die anders kennelijk kunnen instorten. Net zoals risicovolle panden in het bevingsgebied gestut zijn. Maar hier is geen sprake van gasbevingsgeweld, maar van 15 jaar zeer laks onderhouden.

Gevolg is dat de gevel op veel plekken loslaat waardoor achterliggende kabels en metselwerk bloot liggen en in snel tempo eroderen. Ook het het kozijnwerk is volledig is weggevreten door de tand des tijds en alle ramen zijn dichtgespijkerd met grote houten planken. Vensterbanken brokkelen van ellende uit elkaar. Dakkappelen ogen alsof ze eeuwen geen aandacht hebben gehad. En de verf is jaren geleden al afgebladderd.

Steenhuis van familie Gelkinge

Kortom: de hoogste tijd om hier eens in te duiken. Eigenlijk bizar dat er nu pas aandacht voor is. Het gaat niet om een verloederd pandje in een dooie buitenwijk van Stad, maar om een van de oudste buurten van Grunn waarvan het stratenpatroon in de 11e en 12e eeuw is aangelegd. In de Gelkingestraat, onderdeel van dat patroon, staat een groot aantal middeleeuwse huizen, waarvan de oudste uit de 13e eeuw komen.

De panden op de foto behoren tot het achterhuis van de Drie Gezusters. Het gebouw waar de beroemde kroeg in zit is waarschijnlijk het oude steenhuis van de vermogende en invloedrijke familie Gelkinge. Achter de bekende gevel schuilt een van de oudste huizen aan de Grote Markt, stammend uit de 13e eeuw. Achter dat voorhuis staan meerdere gekoppelde achterhuizen, namelijk de Gelkingestraat 2 (14e eeuw), 4 (15e eeuw), 6 (16e eeuw) en 8 (1442).

Rijksmonumenten uit 14e en 15e eeuw: uniek in Groningen

Al die gebouwen zijn Rijksmonumenten, die ook nog eens vallen onder beschermd stadsgezicht. Sterker: het rechter- en linkerpand op de foto zijn de oudste stenen huizen in die hoek van Stad. Volgens gemeentelijk bouwhistorisch onderzoek uit 2008 zijn de panden niet alleen uniek vanwege de oudheid, maar ook vanwege de bouwstijl. “Hoewel de gevel niet bijzonder oogt, is dit toch een van de meest bijzondere panden in de Gelkingestraat. Het huis is gebouwd kort na 1442 als een bijzonder breed en hoog eenlaags huis met enorme kapconstructie. Uniek in de stad Groningen.”

Tot zijn overlijden in 2010 waren de panden in eigendom van Sjoerd Kooistra. De horecatycoon had de grootste kroeg van Europa erin gebouwd met vele draaibarren, skihutten en meer van dat. Na zijn dood kwam het in handen van Vastgoed Horeca Groningen met Horeca Zuidzijde als huurder die de exploitatie van de Drie Gezusters en andere horecazaken doorzette. In 2017 nam de Brabantse horecaonderneming Meyer de horeca over en werd een bijzondere constructie opgetuigd voor het vastgoed.

Eigenaar: “Doorn in het oog”

De panden zijn nog steeds eigendom van Horeca Vastgoed Groningen. Het beheer is in handen van Solide Vastgoed en die verhuurt het weer aan Heineken. Om het nog ingewikkelder te maken verhuurt de bierbrouwer het weer aan Meyer Beheer en die partij exploiteert nog steeds de Drie Gezusters. Volgens het woord op de straat is het expres zo complex gemaakt zodat niemand iets hoeft te doen aan het pand.

Maar volgens Horeca Vastgoed Groningen is dat niet het geval. “Het is ons ook een doorn in het oog”, vertelt directeur Edward Wielens. Andre Veldhuizen, commercieel manager bij Solide, vult hem aan: “Onze intentie is om er een prachtig geheel van te maken. Net zoals we dat gedaan hebben met het pand van Wolters Wolthers aan de Poelestraat 14 en het Engelenpoortje. Maar dat blijkt niet zo makkelijk te zijn.”

Biervaten voor 20.000 liter

Probleem is, volgens de heren, dat Sjoerd Kooistra de biervaten voor de hele kroeg op de tweede verdieping had aangelegd. “Het gaat om vaten met 20.000 liter inhoud”, vertelt Andre. Bier wordt nu niet meer opgeslagen in de vaten. “Bluswater zit er nu in. Als er brand uitbreekt kan de sprinklerinstallatie minimaal 15 minuten vooruit met deze voorraad.” Ding is alleen dat het zo zwaar is dat. ondanks de verstevigde betonnen constructie, het hele pand uit het lood slaat. “Vandaar ook de stalen constructie, die moet alles bij elkaar houden.”

Andre zegt zich nu zo’n drie à vier jaar te ontfermen over de panden. In die periode heeft een architect verschillende plannen gemaakt voor de vergunningsaanvraag. “Maar die zijn drie keer afgewezen door de gemeente en monumentenbeheer”, aldus Andre. Dat ligt volgens Edward niet alleen bij de gemeente: “We hadden een architect die onvoldoende thuis was in de grote problematiek van monumentale panden. Er zit nu een andere architect op met een goed netwerk in die richting.”

Hopelijk in 2023 aan de slag

De verwachting is dat die architect in januari een nieuw plan op papier heeft. “Dan gaan we een nieuwe vergunningsaanvraag indienen bij de gemeente”, meldt Andre. “Daar heeft de gemeente dan zes weken de tijd voor, maar de kans is groot dat ze er langer over doen en dat er nog wat aanpassingen volgen en de vergunning een paar keer op en neer gaat. We hopen in ieder geval ergens volgend jaar ermee bezig te gaan. Het geld is al gereserveerd. Maar er liggen nog wel wat beren op de weg.”

Een van die beren is de exploitatie van De Drie. “In die panden zitten naast de wateropslag ook de toiletten van de Drie Gezusters. Als we daarmee bezig gaan, moet de Drie dus deels dicht. Daarom willen we het in een keer goed doen.” Ander probleem is dat de Gelkingestraat tot recent een belangrijke verbinding was voor het Stadse busvervoer. “De trillingen van de zware bussen waren niet goed voor de panden. En van de gemeente konden we daardoor de straat niet langdurig afsluiten, wat wellicht nodig was voor het aanpakken van de gevels.”

Complexe operatie

De bussen zijn inmiddels verdwenen, maar de Gelkingestraat is nog steeds een belangrijke doorgaande route voor taxi’s en hulpdiensten. Daardoor is het nog steeds niet mogelijk om de straat langere tijd af te sluiten. “We willen nu de constructie en de grondige renovatie van A tot Z vanuit de binnenkant aanpakken zodat we aan de buitenkant straks alleen maar de puntjes op de i hoeven te zetten.”

Maar wanneer dat gaat gebeuren is dus ongewis. En tot die tijd blijft het een noodkijk. De gemeente komt later met een reactie.