Waarom Grunn rafelranden moet koesteren in plaats van volbouwen. Zonder wordt Stad een saaie eenheidsworst

BackBone huist zo’n 150 creatieve bedrijfjes en ondernemers. Foto: Geert Job Sevink Geert Job Sevink

Aan de rafelranden van Stad gebeurt het. Daar waar onderkomens goedkoop zijn en creatieve geesten elkaar opzoeken, ontstaan nieuwe ideeën die Stad verder brengen. Die Groningen op de kaart zetten. Sterker: zonder rafelrandjes is Grunn gedoemd een saaie eenheidsworst te worden. Edoch lijkt het erop dat steeds meer van dat soort plekken verdwijnen, en het einde is nog niet in zicht.

The Big Building was het ultieme voorbeeld van een succesvolle rafelrand. In het oude postsorteercentrum, pal achter het hoofdstation, werd een start up-walhalla gebouwd waar vele kleine en nieuwe bedrijfjes tegen niet al te veel geld een plekje konden huren. Dat werkte als een tierelier met dank aan de ongedwongen, vrije en creatieve sfeer. Maar vooral omdat het kleurrijke boeket aan startende ondernemers elkaar verder hielp. De een was goed in vormgeving, de andere in websites bouwen. Ze wisten elkaar in The Big Building blindelings te vinden en stuwden elkaar naar grote hoogtes.

Tig succesverhalen ontstaan op de rafelranden

Niet alleen goed voor start ups en The Big Building zelf, waar op het hoogtepunt zo’n 700 mensen werkten, maar voor de hele stad. Want menig paradepaardje van ondernemend Groningen is daar jaren geleden begonnen. Denk bijvoorbeeld aan Van Hulley en Spindle. Twee bedrijven die inmiddels furore maken. Van Hullley doet dat door vrouwen met een afstand tot de arbeidsmarkt nieuwe producten te laten maken van oude en vergane kleding. Met succes. Dat begon met het maken van boxershorts, maar tegenwoordig doet het bedrijf veel meer. Zo heeft Van Hulley de shirtjes van FC Groningen hoofdsponsorvij gemaakt.

Splindle is uitgegroeid een snelgroeiend bedrijf met developers, engineers, designers en marketeers. De start-up van Mark Vletter maakt innovatieve en makkelijk te gebruiken software voor bedrijfscommunicatie. Het bedrijf presenteerde hun digitale assistent Lily tijdens The Next Web Conference in Amsterdam in mei 2017 en werd daarmee, gebaseerd op het aantal retweets en likes, uitgeroepen tot de op één na meest besproken start-up van de conferentie, waar zo’n 300 bedrijven uit de hele wereld aan mee deden. Dat was allemaal misschien niet van de grond gekomen zonder The Big Building, dat een paar jaar geleden helaas ter ziele is gegaan.

Paradigm

En zo zijn er veel meer succesverhalen die zijn ontstaan aan de rafelranden van Stad. Wat te denken van Paradigm. Tien jaar geleden begonnen in een leegstaande graansilo op een braakliggend terrein aan de rand van Stad met niks meer dan een droom. Jaren later is Paradigm een van de meest toonaangevende en hoogst aangeschreven van de Benelux en komen mensen van de hele wereld naar de beroemde festivals van het housecollectief. Daarnaast biedt Paradigm een belangrijk podium aan lokaal talent. Van jonge dj’s tot aanstormende kunstenaars, ze hebben allen veel baat bij Paradigm.

Sinds een paar jaar zit Paradigm op het Suikerunieterrein. Nog zo’n heerlijk rafelrandje waar creativiteit en ondernemerschap hand in hand gaan en hoogtij vieren. Afgelopen weekend werd het Paradigm Festival er gehouden met tienduizenden bezoekers. Gisteravond was het eindfeest van de KEIweek op het terrein. Daarnaast werken tal van toffe en kleine ondernemers hard aan de toekomst, van Rebel Rebel Hostel tot de Wolkenfabriek en van EM2 en Stadslab tot de Bloeiplaats. Allemaal bedrijven die ontspruiten op de rafelrand en die Groningen kleur, smoel en eigenheid geven.

BackBone

Iets verderop ligt nog een goed voorbeeld van een succesvol rafelrandje: BackBone. In een oude middelbare school, weggestopt in een verlaten hoek van de woonwijk Vinkhuizen, gebeuren hele mooie dingen door 150 kleine, en vaak creatieve ondernemers. Ze zitten daar omdat het goedkoop is en omdat ze elkaar versterken. Met succes. Zo zit KopjeK, ook al zo’n florerend Groninger house- en cultuurcollectief, in het pand. Ook Roege Boys zit in BackBone en is onmisbaar geworden voor de leefbaarheid in die hoek van Stad. De stoere gasten helpen jongeren die het moeilijk hebben op het rechte pad en organiseren onder andere het Timmerdorp in Vinkhuizen, een bizarre spooktocht en tal van andere belangrijke maatschappelijke evenementen. En wat te denken van Colosseum: een te gek indoor skate en BMX-park in BackBone. Is echt supervet.

Een ander succesverhaal dat is ontstaan in BackBone is TikTok Tammo. Voordat Johannes Peetsma met zijn typetje Tammo het internet won met hilarische filmpjes en sketchjes had Johannes samen met een aantal anderen de band The Given Horse en een contentproductiebedrijfje in BackBone. Uiteindelijk is daar TikTok Tammo uit voortgevloeid en de rest is geschiedenis. Allemaal mede dankzij de goedkope huisvesting voor creatieve ondernemers op de rafelranden van Stad. Maar daar lijkt een einde aan te komen. De gemeente heeft namelijk plannen. Vernietigende plannen voor de creatieve broedplaatsen die zo belangrijk zijn voor Stad.

Einde rafelranden

Zo staan de 150 ondernemers van BackBone aan het einde van dit jaar op straat. De gemeente wil investeren in het gebied om broodnodige woningbouw te realiseren. Dat zou het einde betekenen van BackBone, des temeer omdat de gemeente geen alternatief voorhanden heeft. BackBone zelf wil het liefst nog tien jaar door op die locatie, zodat de daarna de overstap kunnen maken naar de huidige Oosterpoort. Want tegen die tijd moet de nieuwe Oosterpoort zo ongeveer zijn opgeleverd. Maar daar wil de gemeente niks van weten. De plannen worden doorgezet. Eind dit jaar is het over en uit. Diezelfde kant gaat het op met de net zo belangrijke rafelrand op het Suikerunieterrein.

Daar verschijnen de komende jaren duizenden woningen. Het wordt een compleet nieuwe en intensieve stadswijk met iets van 10.000 inwoners. Eerst wordt de achterkant van het Suikergebouw volgebouwd, wat ten koste gaat van de ecologisch gezien belangrijke vloeivelden. Daarna is het de beurt aan de voorkant. Dat betekent dat Paradigm, EM2, en al die andere creatieve bedrijven en popzalen straks te maken hebben met buren. Met gezinnen die er vlakbij komen te wonen. Dat proces is al een beetje in gang gezet met tijdelijke woningen op het terrein. En aan de overkant van de ringweg wordt nu een enorm appartementencomplex opgeleverd, dat zo’n beetje grenst aan het Paradigm-terrein.

Koester die shit, gemeente!

Dat wordt de dood in de pot voor veel ondernemers daar. Ga maar eens een festival organiseren in een woonwijk, dat levert veel gezeik op. Uiteindelijk winnen de klagers altijd. Dat betekent dat de toekomst van veel van de opkomende en unieke bedrijven op de Suiker ongewis is. Dat een belangrijke rafelrand een keurig aangelegd tapijtje wordt. Datzelfde lot wacht de Biotoop in Haren, vrezen velen. In het voormalige biologisch centrum van de Rijksuniversiteit Groningen zit nu een te gekke en groene broedplaats met 100 ondernemers, 150 kunstenaars en 180 bewoners. De gemeente heeft (gelukkig) recent het complex, samen de aangrenzende Hortus , voor de neus van investeerders weggekaapt , en volgens de wethouder behoudt de Biotoop de komende jaren deze invulling.

Maar wat daarna gebeurt is ongewis en als het aan het CDA ligt worden er nu al woningen gebouwd op die dure Harener grond. Het volbouwen van de rafelranden is misschien goed voor de woningnood. Het is funest voor de creatieve, culturele sector en de bewierookte en boomende start up-scene, die Groningen ongelooflijk veel brengt. Zonder zulke rafelranden wordt Groningen een groot Assen en verliest het een belangrijk deel van haar aantrekkingskracht, wat juist de reden is waarom zoveel mensen hier willen wonen en waarom dus enorm veel woningen gebouwd moeten worden.

Voorkom de dood in de pot en maak nieuwe rafelranden

Rafelranden verdwijnen. Dat is het lot van rafelranden rondom snelgroeiende en uitdijende steden, vaak populair geworden mede dankzij die rafelranden. Het is daarom van enorm belang dat met het verdwijnen van oude rafelranden nieuwe verschijnen. Waar de uitpuilende creatieve groep jonge Groningers terecht kan om ideeën om te zetten in bedrijven of bijzondere culturele en kunstzinnige uitspattingen. Om te bouwen aan de nieuwe en duurzame multinational die vanuit Stad de wereld verovert.

Daar zijn rafelranden ongelooflijk belangrijk voor. Maar de vraag is of de gemeente daar oog voor heeft. Vooralsnog lijkt het daar niet op. Elk stukje vrije stad wordt aangeharkt en geschikt gemaakt voor woningbouw. Terwijl er genoeg kansen zijn. Zoals de oude Niemeijerfabriek aan de Paterswoldseweg . Maar daarbij is wel de hulp van het stadhuis nodig. Want zo’n locatie is voor de gemiddelde rafelrander anders onbetaalbaar.

Rafelrand of 13 in een dozijn?

Het is dure grond. Vlakbij het station, vlakbij het centrum en nabij goede uitvalswegen. Kon minder. En dus ideaal om vol te bouwen met appartementen, Domino’s Pizza, Subway, een Appie of Jumbo en een Action. Maar Groningen heeft veel meer aan een nieuwe, eigenzinnige, onderscheidende en kansrijke rafelrand. Ook al is het voor tien jaar en kost het een kleine duit gemeenschapsgeld.