Amerikaanse Stadjer over eigenzinnig Groningen

Metropool Omaha heeft minder cultuur dan Groningen

Metropool Omaha heeft minder cultuur dan Groningen

Drie dagen geleden ploft er een mail vanuit Amerika in de digitale brievenbus. De afzender is Gerald van Wilgen. De oud-Stadjer woont vlakbij Philadephia en vraagt of Sikkom interesse heeft in overzeese verhalen over Groningen.

Dat hebben we en vandaag rolt het eerste schrijfsel binnen. Een verhaal over Groningen verlaten en op afstand ontdekken wat 050 zo bijzonder maakt. Van het begin van de huidige beschaving tot de cultuur die in het ‘nietige’ Groningen zoveel groter is dan metropool Omaha.

Groninger in den vreemde

Net als vele andere opstandige jongeren kon ik niet wachten om de weide wereld in te trekken. Via Kampen om te studeren, Pakistan, Amsterdam, Den Haag, vervangende dienstplicht en in Rotterdam, ben ik uiteindelijk in de Verenigde Staten aangekomen. Vanaf 1996 eerst vier jaar in Cherry Hill, New Jersey, een buitenwijk van Philadelphia, daarna vijf jaar in Omaha, Nebraska, en nu in Voorhees Township.

Ik werd gedreven door nieuwsgierigheid. Ik realiseer me nu ik dit schrijf dat deze aandrang voor mij eigenlijk een lust is, net zoals seks, lekker eten en drinken, die bevredigd moet worden. Ik ben verslaafd aan nieuwsgierig zijn. Deze conditie is vooralsnog geen officiële geestelijke afwijking, omdat het onschadelijk is.

Alhoewel, het nadeel is natuurlijk dat een traditionele carrière er voor mij niet inzit omdat ik als ik ergens goed in word ik weer verder wil (wel) en iets anders ga doen. Gelukkig is dat ook niet mijn ambitie, ik vind het eigenlijk wel lekker zo, ik schrijf, fotografeer, coach voetbal, geef zeilles, regisseer of schrijf af een toe een toneelstuk, en probeer al jaren om viool te leren spelen. O ja, en dan heb ik nog twee kerels opgevoed in de tussentijd.

Groningen

Foto: Ruben Salakory

Reden om Groningen te verlaten

Eerlijk is eerlijk, ik vond Groningen maar niks als puber. Je fietste er zo doorheen, er waren geen wolkenkrabbers, en het Gronings dialect, daar wilde ik zo snel mogelijk vanaf. Ik vond het later in mijn leven altijd een compliment als iemand tegen mij zei dat ze niet konden horen dat ik uit Groningen kwam.

Amsterdam en Rotterdam, daar keek ik tegenop, maar toen ik daar woonde was het New York en Los Angeles waar ik naar opkeek. Pas later realiseer je je dat al die steden in vele opzichten “overrated” zijn. Nog even los van het feit dat je je het schompes moet werken om er überhaupt te kunnen wonen.

Nu we toch eerlijk zijn, mijn ommekeer kwam pas laat. Ik woonde in Omaha toen, een kloeke stad met een agglomeratie van meer dan een miljoen inwoners. Nebraska is het Oost-Groningen van Amerika, zei ik altijd schertsend. Op een gegeven moment was ik op bezoek in Groningen, ik was op dat moment bezig met mijn Masters Degree in theater.

Cultuur leeft in stad

Bij toeval zag ik een gids van de Oosterpoort en zag tot mijn grote verbazing dat het aanbod in het miezerige Groningen vele maten groter was en van veel hogere kwaliteit was dan het grote Omaha. Daar is dus een brede basis voor de kunsten, dacht ik, terwijl in Omaha er op dat moment niet eens een professioneel theater was.

Een parel groeit dankzij een korreltje zand dat per ongeluk in een oester belandt. Mijn nieuwsgierigheid vormde het parelmoer dat langzamerhand een klein sieraad in mijn gedachten creëerde. Het begon met simpele vergelijkingen.

Neem bijvoorbeeld de ansichtkaart. In Omaha, en in het gebied waar ik nu woon, zijn er weinig plekken en of objecten die geschikt zijn voor een ansichtkaart, terwijl in Groningen zowel het oude als het nieuwe “post-card-worthy” is.

Groningens ontzet 1

Geschiedenis om te koesteren

Aan het einde van de 18e eeuw was Independence Hall in Philadelphia een van de grootste gebouwen van het de jonge Verenigde Staten. Toen ik me realiseerde dat dat gebouw misschien wel tien keer in de Martinikerk past dat er toen al honderden jaren stond, besefte ik hoe rijk die stad moet zijn geweest in die tijd.

Die rijkdom is niet zomaar uit het niets ontstaan, daar zijn duizenden jaren beschaving aan vooraf gegaan. Groningen zoals we dat nu kennen bestond toen natuurlijk niet, en we waren in de ogen van de Romeinen allemaal Friezen.

Wij zijn opgegroeid met de bijbel en de geschiedenis van de oudheid. Alles wat aan ons vooraf is gegaan, zo leek het, gebeurde rond de Middellandse Zee. Maar als je dan opeens ontdekt dat de Kano van Pesse ouder is dan de schepping (Meer dan 40 % van de Amerikanen gelooft in het scheppingsverhaal.) en het oudste bekende wiel niet ouder is dan vierduizend jaar, dan is dat lullige kanootje dat is opgebaggerd uit de klei wellicht het begin van de moderne beschaving.

Wereldbeschaving begint nabij Groningen

Nou houd ik helemaal niet van opscheppen en niemand zal mij horen zeggen hoe “trots” ik ben op het feit dat de wereldbeschaving eigenlijk in de buurt van Groningen is begonnen, maar ik denk wel dat we er in de geschiedenisboekjes bekaaid van afkomen, zeker in de Amerikaanse Anglo-Centrische versies.

Ik heb soms echt het gevoel dat ik weg ben gegaan zonder dat ik het wist dat ik verbonden zat met een stuk elastiek; hoe verder ik weg ging des te groter was de aantrekkingskracht. Nu zijn (de) historisch feiten natuurlijk mooi om over te vertellen bij de borreltafel. De band werd pas echt toen ik de Groninger in mezelf ontdekte.

Groningen Grote Markt vroeger Ruben van Vliet

De eigenzinnige stad

Een van mijn favoriete globale tijdschriften heet Monocle. Tot mijn grote verbazing stond er een verhaal in over het Gronings verkeerscirculatie plan van de jaren ’70. Ik geloof dat ik in de boekwinkel zat en ik weet nog dat ik een hele brede grijns op mijn gezicht had. Het was een lovend verhaal dat letterlijk in het aanschijn van van de gehele wereld tot voorbeeld werd gesteld.

Dat doen we gewoon, dacht ik, toen ik me probeerde voor te stellen hoe dat besluit ooit genomen moest zijn. Ik weet dat er een hoop gesteggel aan vooraf is gegaan, maar er moet een Go/No Go moment zijn geweest onder de bedenkers van dit plan.

Forum

Datzelfde gevoel had ik toen ik later las dat Groningen gewoon de stadsrechten tot zich heeft genomen en zich aan niemand iets gelegen liet liggen. Of het moment waarop besloten werd de Martinitoren te bouwen – zo hoog mogelijk, waarom niet? En nu, met het ontwerp en planning van het Groninger Forum heb ik hetzelfde gevoel – gewoon doen, we zien wel hoe het uitpakt.

Ik vind het heel mooi hoe plannen uitpakken en wij Groningers de stad zelf steeds weer op de kaart weten te zetten. Dat Forum is mijns inziens trouwens een veel briljanter idee dan men zich nu realiseert. In het licht van de steeds verdergaande vereenzaming vanwege de individuele informatie consumptie durf ik te wedden dat dit soort vrije ruimtes, waar je daadwerkelijk lichamen ontmoet, elders in de wereld navolging zullen vinden.

Een Groninger in den vreemde kan niet zonder boerenkool, hoe doet ie dat dan in Amerika?

Het antwoord hierop lees je in het volgende verhaal van Gerald.

Door: Gerald van Wilgen

Groningen Forum

Psst, hier meer afleiding: