Gemeente Groningen frustreert onderzoek woningnood internationale studenten

gemeente

Gevalletje ‘oepsie’: Koen Marée van Democratische Academie Groningen doet een wob-verzoek, een manier om inzage te krijgen in documenten van overheidsinstellingen. Gemeente Groningen reageert, maar stuurt per ongeluk een interne mail mee… en it ain’t pretty.

Allereerst wat context. Wob staat voor Wet Openbaarheid van bestuur. Dat is een wet die het voor iedereen mogelijk maakt om informatie over een bestuurlijke kwestie bij een bestuursorgaan aan te vragen. Een gemeente, bijvoorbeeld. Daar kun je dan een wob-verzoek doen. Of ‘eem wopp’n’.

Dat zoiets bestaat, is retebelangrijk. Het zorgt namelijk voor transparantie en daarmee voor vertrouwen in de overheid. Ze moeten tenslotte gewoon kunnen laten zien hoe ze tot bepaalde besluiten zijn gekomen.

Koens vraag

Koens verzoek: alle communicatie vanaf 1 januari 2018 van de gemeente Groningen met derden omtrent de woningnood. Mailtjes over de tentenkampen, containerwoningen, de noodopvang, alles. Daar is namelijk nogal wat over te doen geweest en de kwestie verliep verre van vlekkeloos. Geen vreemd verzoek dus, van de nieuwsgierige student.

Maar dat gaat al direct niet van harte. Dat blijkt uit een mailtje dat Koen per ongeluk door een ambtenaar krijgt toegestuurd, bovenop het antwoord dat wél voor hem bedoeld is. En plots heeft hij een stuk interne communicatie in handen, dat gaat over zijn eigen verzoek. Oeps.

Het ‘oeps-mailtje’

Een fragment uit de mail:

“Als we hem aangeven dat hij wellicht een paar honderd euro kwijt is voor het kopiëren van de documenten, dan kunnen we het verzoek wellicht iets beperken. Hij is volgens mij student, dus dat schrikt wellicht af.”

Oké, we vergeven de ambtenaar in kwestie even dat hij drie keer het woord ‘wellicht’ in twee zinnen gebruikt. Maar geld vragen voor het wob-verzoek, nadrukkelijk met de intentie om de aanvrager te ontmoedigen, komt niet zo lekker over. En toont allesbehalve bereidheid tot transparantie.

Instanties moeten namelijk gewoon meewerken. Helemaal uit den boze is natuurlijk de aanvrager expres dwarsbomen en afschrikken door hem op kosten te jagen. De waarheid is immers niet slechts een luxe goed voor zij die genoeg knaken op de bank hebben staan.

Geld

Maar mag de gemeente Groningen dan poen vragen? In de mail is te lezen ‘voor het kopiëren van de documenten‘. Het zijn namelijk 700 mails die Koen wil inzien. En met het kopiëren van de documenten, bedoelen ze het uitprinten, zwart lakken van bepaalde zinnen/alinea’s en weer inscannen.

Voorbeeld van ‘lakken’

De gemeente mag namelijk een beetje ‘censureren’. Zo mag ze ‘persoonlijke beleidsopvattingen’ van betrokkenen met zwarte balken bedekken. Hetzelfde geldt voor zaken die een organisatie in gevaar kunnen brengen en privacygevoelige dingen. Logisch, maar lastig te controleren. Bovendien veel werk.

Wij hoefden niet te dokken

Maar goed, knaken: is het normaal dat de gemeente geld vraagt bij een wob-verzoek? Niet altijd. Wij hebben namelijk ook wel eens een vraag bij ze neergelegd. Over communicatie tussen de gemeente en Vindicat. Dat pak papier van 120 velletjes kregen we gewoon opgestuurd. Nul euro.

Waarom dan wel de rekening bij Koen neerleggen? Daar lijkt het uitgelekte mailtje antwoord op te geven: het ontmoedigen en beperken van zijn verzoek.

De tweede mail

Even later laat Koen de ambtenaar weten dat hij het ‘Oeps’ mailtje heeft ontvangen, in de hoop dat ze de kosten alsnog niet bij hem neerleggen. Daarbij maakt hij duidelijk dat alle informatie die hij aanvraagt, relevant is voor zijn onderzoek.

Maar nee, het mag niet baten. Een tweede mail volgt, waaruit direct blijkt dat de tactiek van afschrikken toch in uitvoering is gebracht. Koen moet een paar honderd euro lappen om de papieren in handen te krijgen.

Reactie Burgemeester

Reden genoeg om de kwestie bij de burgemeester neer te leggen. De afhandeling van Koens wob-verzoek vindt tenslotte onder zijn dak plaats.

“Het was natuurlijk een verkeerde tekst en het wekt totaal de verkeerde indruk. Naar buiten toe, maar ook als interne mail. Het is een foute tekst en dit had nooit zo geschreven mogen worden. De ambtenaar weet dat ook donders goed.”

 “Toch heeft hij er nooit verkeerde bedoelingen mee gehad. Ik ken hem goed. Het was niet om het verzoek te downgraden, maar om hem – Koen – bewust te maken van de kosten die gepaard gaan met zo’n groot verzoek.”

 “Of het onderzoek hiermee belemmerd is? Dat denk ik niet. Iedereen heeft het recht om gebruik te maken van de Wet Openbaarheid van bestuur en dat moeten wij respecteren. Maar we hebben ook gewoon een lezersverordening, daarin staan de tarieven. Als hij – Koen – alles wil, dan komt daar een rekening achteraan.”

Wat zegt de expert

Maar dan ontstaat er verwarring. We komen erachter dat documenten die wij ooit kregen van Gemeente Groningen digitaal gelakt zijn. Ze beschikken dus over die mogelijkheid. Mag de gemeente dan überhaupt kosten vragen?

We bellen Roger Vleugels, al dertig jaar wob-expert: “De documenten die Koen opvraagt, zijn mails. Digitaal dus. Als je dan ook om een digitale kopie vraagt, mogen daar geen kosten voor gevraagd worden. Niet als de instantie over systemen beschikt om digitaal te lakken.”

Burgemeester: ’toch geen kosten’

Reden om de burgemeester om meer duidelijkheid te vragen over wat nou mag, én wat gebruikelijk is.

“Ik heb toch geconstateerd dat er geen eenduidige afhandelingsmethode binnen de gemeente wordt gehanteerd. Er is geen helderheid, vandaar dat Koen geen rekening krijgt toegestuurd. We gaan het uitzoeken en over een week moet duidelijk zijn welke regels we voortaan hanteren met betrekking tot wob-verzoeken.”

#WOBstructie

Eindstand: geen rekening voor Koen. Maar ondanks de uitleg van de burgemeester, riekt dit naar wobstructie, een term die speciaal in het leven is geroepen voor dit soort toestanden.

En onder deze hashtag slingert Koen het gelekte mailtje op Twitter, waar de verbolgen reacties van journalisten en ander volk zich opstapelen onder zijn bericht.

Een zogezegd ‘feest’ der herkenning. Wobstructie komt namelijk voor bij tal van organisaties op verschillende niveau’s binnen de politieke besluitvorming. Van gemeente tot Kabinet. Zeer zeker niet alleen in Groningen.

Op papier is de Wet Openbaarheid van bestuur dus een mooi gegeven, maar de praktijk laat iets anders zien. Namelijk te veel ruimte voor overheidsinstanties om de burger/journalist opzettelijk tegen te werken in zijn zoektocht naar de waarheid.

Psst, hier meer afleiding: