Gewoon een kop koffie om daklozen als mens te zien

Gewoon een kop koffie

Willem van Sikkom en Ritzo van Gewoon een kop koffie

Een stadswandeling onder begeleiding van een dakloze, die niet de toeristische hotspots laat zien, maar bezoekers meeneemt naar de duistere en rauwe  kant van de stad. De plekken waar junks samenkomen, waar daklozen wonen en waar de verhalen van de straat zichtbaar worden.

Dat is kort samengevat waar ‘Gewoon een kop koffie om draait’. Het initiatief komt van Ritzo ten Cate (36). “Ik werkte bij het Noord Nederlands Toneel en werd gevraagd voor de voorstelling ‘Straat’, waarin het leven op straat centraal staat,” vertelt Ten Cate op de zonovergoten trap van het VVV-kantoor.

“Optrekken met daklozen opende mijn ogen”

De voorstelling wordt niet alleen opgedragen door echte toneelspelers. Om het leven op straat zo realistisch mogelijk op de planken te brengen maken ze gebruik van daklozen. “Ik ben toen een periode met die gasten opgetrokken en dat opende mijn ogen,” aldus Ten Cate.

“Net zoals bijna iedere Stadjer had ik weinig sympathie voor daklozen. Ik vond ze vooral irritant met hun gebedel. Tot ik in gesprek met ze raakte. Mijn beeld is inmiddels bijgedraaid. Daklozen zijn ook gewoon mensen, maar vaak met bijzondere en aangrijpende levensverhalen. Het doel van ‘Gewoon een kop koffie’ is om juist de mens en de verhalen achter daklozen te vertellen.”

Sikkom 1500 daklozen in Stad

Het Bureau Onderzoek en Statistiek van de gemeente Groningen heeft onderzoek gedaan naar het aantal daklozen in de stad. De cijfers zijn indrukwekkend. In Groningen leven sikkom 60 die hard buitenslapers, maar daarnaast zijn er duizend daklozen die zich minimaal één keer hebben geregistreerd voor de nachtopvang. Ten Cate denkt dat het er zeker 1500 zijn.

“Dat zijn stuk voor stuk mensen die het nodige hebben meegemaakt. Mensen met een verhaal, maar ze zijn verschoppelingen, er wordt niet naar ze om gekeken,” duidt Ten Cate het probleem waar veel daklozen mee worstelen.

Gewoon een kop koffie Groningen

Een gesprek van mens tot mens

“Ik werk vaak vanuit een koffiebar in de stad. Tijdens mijn wandeling naar de werkplek kom ik John altijd tegen. We begonnen elkaar te groeten en op een gegeven moment raakten we in gesprek.” Ten Cate vraagt aan de inmiddels ex-dakloze waar hij behoefte aan heeft, of dat geld is, een warme hap of iets anders.

Het antwoord is aandoenlijk in de eenvoud. John heeft natuurlijk geld nodig om te overleven, een warme hap is ook handig, maar het meeste hunkert John naar een normaal gesprek met een kop koffie. Even niet praten over verslavingsproblemen, of over hoe zijn leven bergafwaarts is gegaan, maar gewoon een gesprek van mens tot mens over allerdaagse zaken.

“Alsof iemand een mes in me had geramd”

Ten Cate gaat steeds vaker het gesprek met John aan. Iedere keer emotioneert het hem. “Na weer een heftige ontmoeting, waarin John zijn oude slaapplaats (tegenwoordig woont John in een huis) liet zien, kwam ik thuis bij mijn vriendin. Ik was kapot, emotioneel uitgehold, alsof iemand een mes in me had geramd. Zoveel ellende zit er verborgen achter het leven van een dakloze, ik wist het niet, maar bedacht wel dat ik hier iets mee moest doen.”

Zo ontstaat het idee voor stadswandelingen onder begeleiding van (oud-) daklozen. Een wandeling van drie tot vier uur, waarin ongeveer tien kilometer wordt afgelegd. Het traject verschilt per gids, maar loopt vaak langs het Stadspark, het Plantsoen en de binnenstad. Uiteraard worden allerlei locaties aangedaan waar de ‘duistere’ kant van Groningen zich afspeelt.

Het gaat door, weer of geen weer

“Het leven van een dakloze is niet makkelijk en dat komt terug in de wandeling. Het is een behoorlijke afstand en de tocht gaat onder alle omstandigheden door. Weer of geen weer. Daar kunnen daklozen ook niet voor wegvluchten,” legt Ten Cate uit.

Het animo voor de bijzondere stadswandelingen is best groot. Twee keer per maand is er een vaste wandeling waar mensen aan mee kunnen doen. Daarnaast organiseert Ten Cate wandelingen voor vriendengroepen of bedrijfsuitjes.

Gewoon een kop koffie Groningen 2

Geld voor levensonderhoud

Meedoen aan een wandeling kost per persoon tien euro. Geld dat volledig ten goede komt aan de dakloze en niet aan het project ‘Gewoon een kop koffie’ of ten Cate zelf. “De jongens krijgen het geld niet cash, maar met de opbrengst van een wandeling kunnen ze boodschappen doen of kleren kopen.”

Op die manier verzekert ‘Gewoon een kop koffie’ dat het geld dat mensen betalen goed terecht komt en niet bij de dealer op de straathoek. “We voorzien de jongens in levensonderhoud, daar hebben ze meer aan dan wat drugs scoren.”

Kiezelsteentjes om het leven mee op te bouwen

Voor de daklozen zelf is het project erg belangrijk geworden. Het zorgt voor regelmaat, doorbreekt de sleur van het leven op straat, maar bovenal, ze komen in contact met mensen.

“Kijk naar John,” zegt Ten Cate. “Die gast heeft zoveel meegemaakt, heeft de bodem van het diepste dal aangeraakt, maar klimt er nu langzaam maar zeker uit. Dat komt niet alleen door ‘Gewoon een kop koffie’, maar het draagt er wel een beetje aan bij.”

Maar dat gaat niet snel. Zoals John het zelf zegt: “ik bouw mijn leven opnieuw op, steen voor steen, niet met bakstenen, maar met kiezelsteentjes.” Voor John is ‘Gewoon een kop koffie’ belangrijk geworden, het zijn kiezelsteentjes die zijn leven verder opbouwen.

Daklozen uit het verdomhoekje halen

“Ik heb zoveel meegemaakt, zoveel ellende gezien, je wilt niet weten,” vertelt John met een bloedserieuze stem. “Door ‘Gewoon een kop koffie’ kom ik in contact met mensen, ga ik in gesprek met ze en krijg ik waardering. Dat doet me goed en geeft energie om door te gaan. Om mijn leven weer op orde te krijgen.”

En dat is precies waar Ten Cate het voor doet. “Ik wil daklozen uit het verdomhoekje weghalen. Hun verhalen een plek geven en ze op een normale manier in contact brengen met mensen.” Op de vraag of Ten Cate een voorbeeld kan geven een succes, moet hij even nadenken.

“Wat teruggeven aan de samenleving”

Na een paar seconden stilte komt de man achter ‘Gewoon een kop koffie’ met een antwoord, wat alles samenvat. Het gaat over Leendert, hij is dakloos en vanaf het begin betrokken bij het project. Leendert is trots op zijn wandelingen en vertelde het volgende aan Ten Cate:

“Ik ben trots, ik straal ervan en had zo graag gewild dat mijn moeder dit zag. Weet je Ritzo, ik heb de maatschappij zoveel ellende bezorgd. Via ‘Gewoon een kop koffie’ kan ik eindelijk wat teruggeven aan de samenleving.”

Volg Gewoon een kop koffie op Facebook en check hieronder STUG TV over het initiatief (vanaf 4:14).

Psst, hier meer afleiding: