Groningens Ontzet: een geschiedenislesje

Gronings Ontzet

De belegering van Groningen door Bommen Berend

Vandaag viert de stad Groningenss Ontzet, in de volksmond beter bekend als Bommen Berend. Maar wat vieren we eigenlijk? Een klein lesje in de geschiedenis van Stad en Ommeland.

Lang geleden behoorde de regio tot het rijk van bisschop van Münster. Tot 1559 hoorde Groningen en omgeving tot het kerkelijk deel van Münster.

Bisschop van Münster ziet zijn kans schoon

Maar de stad had zich vrijgevochten en ontworsteld aan het Duitse juk. Vanaf 1559 gaat de regio verder onder bisdom Groningen en dat zint de Duitsers niet. Dat trekken ze slecht dat het pareltje van Nederland niet meer onder de hoede van Münster valt.

Ruim honderd jaar later is de dan net opgerichte Nederlandse republiek in oorlog. Frankrijk, Engeland en de bisschop (Bernhard van Galen) van Münster verklaren Nederland de oorlog.

Van alle kanten wordt het land aangevallen en de gemenerikken uit Münster zien hun kans schoon om het onbeschermde Noorden aan te vallen en Groningen weer toe te voegen aan het rijk van Münster.

Gronings ontzet 1

Vesting Bourtange

In de jaren voor 1672 doen de Duitsers verwoedde pogingen om Groningen weer in te lijfen. De dorpen in het Oosten van de provincie worden onder de voet gelopen, tot de Duitse strijders bij vesting Bourtange aankomen. Daar zit slechts een klein garnizoen Groninger soldaten, maar door een list weten zij de Duitsers het moerasgebied in te jagen.

De list waarmee de Groningers de Oosterburen overrompelden was net zo eenvoudig als opmerkelijk. De koster Willem Maartensz uit Vriescheloo tettert bij aankomst van het lutje Bourtangse garnizoen in Jipsinghuizen zo hard op zijn trompet, dat de vijand denkt dat ze door een compleet regiment aan Nederlandse troepen zijn omsingeld. Ze vluchten massaal het moeras is en de bischop van Münster lijdt een gevoelige nederland.

Via Twente, Salland en Coevorden naar Groningen

De Duitsers geven echter niet op. De bisschop wil per se Groningen inlijven. De stad moet en zal tot het grote rijk van Münster behoren, zoals dat vroeger ook zo was. De kerkelijke vorst wil pronken met de Martinistad en stoer doen tegen zijn matties en dus maakt hij nieuwe aanvalsplannen.

In 1672 trekt hij met heel veel legereenheden richting het Groningse. Het oorlogspad loopt via vestingen in Twente en Salland, waarna Coevorden wordt belegerd. Coevorden is in die tijd een belangrijke voorstad van Groningen en er is een grote legereenheid gevestigd om de stad te beschermen.

De stad wordt belegerd door de manschappen van Bommend en na enkele dagen strijd geven de Drenthen zich over. Het bisschoppelijke leger trekt verder naar het Noorden, richting Bourtange, waar inmiddels paniek was uitgebroken. Coevorden stond namelijk bekend als onneembare vesting, en als die al was gevallen, wat zou er dan van Bourtange overblijven?

Gronings ontzet 1

200.000 gulden of 200.00 kogels

Het verschil tussen Bourtange en Coevorden was echter de leiding over de gevestigde legers. In Coevorden was die leiding, zoals gewoonlijk, in handen van de burgemeesterszoon, zonder enige militaire kennis. In Bourtange stond de bekwame kappitein Bernard Johan Prott aan het roer.

Op 11 juli eist de Duitse bevelhebber Heinrich Martel de overgave van Bourtange. Maar Prott weigert, waarna Martel de Bourtangers probeert om te kopen met 200.000 gulden. Dat aanbod wordt geweigerd met de legendarische woorden: “In Bourtange wachten er 200.000 kogels op jullie.”

Bourtange blijft uit Duitse handen, maar het hogere doel; de stad Groningen, blijft in het vizier van Bommen Berend. Alleen makkelijk was het niet. De moeras- en veenlanden rondom de stad waren onder water gezet door de Nederlandse opperbevelhebber Rabenhaupt.

Groningen wordt belegerd

De enige mogelijkheid om met zware manschappen de stad te bereiken was via het Zuiden, via de Drentse Hondsrug. Op de uitlopers van deze heuvelrug is de stad Groningen gesticht. Op 21 juli naderen de Duitse troepen de stad Groningen.

De stad Groningen kreeg bij de verdediging hulp van heel veel gevluchte Drenten. Het gewest had enorm geleden onder het bewind van de bisschop van Munster. Dorpen en boerderijen waren compleet leeggeroofd door de Duitse troepen en de Drenten wilden wraak.

Gronings Ontzet 4

De maagd van Groningen

De Duitsers lopen echter tegen problemen aan. Rondom de stad worden bij kleinere vestingplaatsen nederlagen geleden. Daardoor kwam de rugdekking van de troepen die waren gelegerd op de Hondsrug in gevaar. De stad wordt desondanks wel bereikt en vanuit het Zuiden, via de Hereweg, begint de belegering.

Bommen Berend

De Zuidkant van de stad wordt bestookt met Duitse bommen. Vanuit Helpman wordt de stad onophoudelijk bestookt met bommen. Aan deze regen van explosieven dankt de bisschop van Münster zijn bijnaam: Bommen Berend. Maar Groningen is sterk en veerkrachtig.

De stad en haar bevolking weigeren zich over te geven en het leger van de bisschop, dat bij het begin van de belegering bestaat ui 24.000 man, moet de strijd opgeven. Inmiddels is de helf van het leger gedood en de bisschop druipt op 28 augustuis 1672 af.

Groningens Ontzet

In Groningen wordt 28 augustus vanaf 1673 als feestdag en dankdag gevierd tot de komst van de Franse troepen in 1795 een einde maakt aan de herdenking van lokale historische gebeurtenissen. In het begin van de 19e eeuw herleeft de traditie om het Ontzet van Groningen te vieren. De traditie heeft tot nu toe stand gehouden.

Bronnen: opletten bij geschiedenisles – Wikipedia Volksvermaken Groningen

Psst, hier meer afleiding: