Het gaat niet (alleen) om compenseren. De vraag is: zijn we bereid veiligheid van Grunn op te offeren voor meer gas

Onveilige huizen worden gesloopt. Foto van ANP/Remko de Waal

Onrust onder de bodem in Grunn, onrust boven de bodem. Want met het dichtdraaien van de Russische gaskraan en de stijgende energieprijzen zwelt de roep om Gronings gas weer aan. Terwijl was afgesproken de winning zo snel mogelijk naar nul te brengen omdat het niet veilig is en Groningen al genoeg gaswinningsellende is aangedaan.

Het zorgt voor frictie. De ouderwetse tweespalt tussen de Randstad en Grunn speelt weer op. Bekende Nederlanders, zoals journalist Thijs van den Brink, zinspelen op meer gas winnen. Want, zoals Thijs hoorde van een expert (die verder niet benoemt wordt): “Er zit dankzij de huidige gasprijzen nog voor meer kapitaal onder de grond dan dat er tot nu is opgepompt.” Met al dat geld moet het vrij eenvoudig zijn om Groningers eindelijk ruimhartig te compenseren. Dat is de absolute voorwaarde die iedereen belachelijk unaniem stelt. De opvatting van Thijs wordt echter door vele Groningers met hoon en boosheid ontvangen. De arrogante Randstedeling die alleen maar denkt aan zijn eigen knip en geen idee heeft van het leed en de risico’s in Groningen.

Tweespalt

Maar ook Groningers onderling zitten niet op één lijn. Veel Ommelanders vinden het enorm kloten als de gaswinning weer omhoog gaat, maar zien liever dat gebeuren dan dat Putins oorlogskas gespekt wordt of Nederlandse/ Europese economie instort omdat er te weinig gas is. Dat blijkt uit een grondige peiling van Dagblad van het Noorden, uit het ‘Lopend Vuur’ van RTV Noord en onder mijn kennissenkring in het aardbevingsgebied. Daartegenover staan de Groningers die daar niks van willen weten en boos worden op media die aandacht besteden aan dat sentiment. Alsof het de schuld van de krant is dat een deel van de Groningers het te billijken vindt dat de gaswinning omhoog gaat vanwege de situatie in de wereld. Zelfs Groningen is groter dan de eigen bubbel, maar dat is soms moeilijk te bevatten.

Het belangrijkste in deze discussie is, volgens mij, dat die op zuivere gronden wordt gevoerd. Dat het eerlijke verhaal ten grondslag ligt aan de menings. Daar is te weinig sprake van. Zo rept Thijs over ruimhartig compenseren en de ellende die Groningers in het verleden is aangedaan. Die ellende duurt voor veel mensen nog voort. Er is absoluut geen einde in zicht. Hetzelfde spel tussen NAM en gedupeerden wordt al tientallen jaren onafgebroken gevoerd. Weliswaar met nieuwe spelers, zoals Instituut Mijnbouwschade en Nationaal Coördinator Groningen, maar de uitkomst blijft hetzelfde: mensen worden niet geholpen. De knaken gaan naar dure bureaucratische molens waarin alle menselijkheid kapot wordt gemalen. Er is dus bar weinig vertrouwen dat die shit nu wel goed geregeld wordt.

Spiegels en kraaltjes

Wel worden kralen uitgedeeld. Subsidies. Zonnepanelen. En kleine schades worden eenvoudig zonder veel rompslomp vergoed. Het wordt pas ingewikkeld als het hete hangijzers zijn. Met veel schade. Veel scheuren. Of erger: als de woningen volgens experts onveilig zijn. Dan ontstaan lange juridische gevechten waarin de Groninger het moet opnemen tegen legers duurbetaalde advocaten. En waarin alle dure overheids-entiteiten die zijn opgetrokken om Groningers te helpen in de praktijk een extra vijand blijken te zijn. Het lijkt alsof Groningers worden geholpen, maar dat is niet zo.

Het grootste heikele punt is echter de veiligheid. Daar kun je niet tegen compenseren. De gaswinning moet niet naar beneden om de schuur van Mien uit Middelstum te behoeden voor een extra scheur. Die moet naar beneden omdat het niet veilig is. De zwaarste beving tot nu toe was die van 3,4. Een schijntje, volgens veel Westerlingen. Er is immers geen enkel gebouw ingestort en in de rest van de wereld kampen ze met veel zwaardere bevings.

Schaal van Richter geeft een vertekend beeld

Die nuchtere Groningers zijn claimende zeikerds geworden, is de teneur. Maar de Richter-schaal vertelt een gekleurd verhaal dat geen recht doet aan de realiteit in Groningen. Komt omdat die de kracht in het centrum van de beving benoemt. In Groningen zijn de bevingen op drie kilometer diepte, in de rest van de wereld op tien of nog dieper. Gevolg is dat een beving van 3,4 in Groningen meer krachten loslaat op het aardoppervlak dan een vergelijkbare beving in Italië. Want die zit drie keer zo diep onder de grond.

Ander belangrijk punt: een beving van 4 is tien keer krachtiger en schadelijker dan een beving van 3. Die kracht vliegt omhoog. Daarom waarschuwt het Staatstoezicht op de Mijnen (SODM) in maart nadrukkelijk voor het verder opendraaien van de gaskraan. Volgens het belangrijke adviesorgaan gaan daar danige veiligheidsrisico’s mee gepaard.

Verschil met Griekenland, Italië en Japan

Komt omdat geen enkel gebouw in Groningen, in tegenstelling tot bekend bevingsgebieden, is gebouwd op aardbevingen. De beloofde versterkingsoperatie om tienduizenden woningen wel bestendig te maken gaat trager dan dikke poep door een dunne trechter. In de afgelopen jaren is slechts een paar procent van alle huizen versterkt. Nog meer dan 13.000 wachten daarop. En dan zijn er nog tienduizenden die onderzocht moeten worden.

Nu de gaskraan verder openzetten betekent dat Groningers worden blootgesteld aan meer gevaar. Aan het risico van instortende schuren en huizen, naar beneden vallende schoorstenen. Er kunnen doden en gewonden vallen, zegt het SODM. Zo stelt Theodor Kockelkoren, inspecteur-generaal van het SodM: “Zolang mensen in Groningen een hoger risico lopen om te overlijden – door het instorten van huizen als gevolg van een zware aardbeving dan wel door de stress en onzekerheid – blijft het afbouwen van de gaswinning en het snel realiseren van de versterking noodzakelijk voor de veiligheid.” 

De zuivere gronden

In veel media is de afgelopen dagen en weken gebracht dat die veilige marge op 12 kuub per jaar ligt. Er wordt nu beduidend minder gewonnen. Maar het SODM kielhaalt die berichtgeving: “In februari 2018 heeft SodM inderdaad geadviseerd de winning zo snel als mogelijk af te bouwen naar 12 miljard kuub per jaar. Daarbij hebben we gewaarschuwd dat het niveau van 12 miljard kuub per jaar niet het eindpunt zal zijn. Bij doorgaande gaswinning, ook op een dergelijk lager niveau, zullen de aardbevingsrisico’s weer toenemen. Daarnaast was SodM bij haar inschatting in 2018 ervan uitgegaan dat de versterkingsopgave binnen afzienbare termijn gerealiseerd zou worden. Dit is verre van gerealiseerd: het grootste deel van de versterkingsopgave moet nog uitgevoerd worden. Pas in 2028 komt daarvan het einde in zicht.”

Om een lang verhaal nog langer te maken: de roep om de gaskraan vol open te draaien en Groningers goed te compenseren en onveilige woningen snel te versterken beslaat maar een klein deel van het verhaal. De versterkingsoperatie is nooit op tijd klaar om het winningsniveau nu op te krikken. De vraag moet dan ook zijn: zijn we bereid de veiligheid van vele Groningers op te offeren voor de economie? Dan zal nog steeds een (groot) deel zeggen: doen. Zelfs hier in Groningen. Kijk maar hoeveel stemmen VVD hier in de regio haalt, ook al vinden andere Groningers dat onvoorstelbaar. Maar dan wordt de afweging in ieder geval gemaakt op basis van het eerlijke verhaal in plaats van valse sentimenten.

Psst, hier meer afleiding: