Opinie beeldenstorm: niet de geschiedenis wissen, maar het hele verhaal vertellen

Overal in de Westerse wereld worden beelden van hun sokkels getrokken en straatnamen zwart geverfd. Allemaal omdat de vereerde helden ook een duistere kant hebben en slavendrijvers waren. Ook Groningen is rijk geworden van de slavenhandel, de sporen daarvan zijn nog steeds zichtbaar in het straatbeeld.

De vraag is nu: wat moeten we daarmee? Gaan we ze bedekken, halen we het uit het straatbeeld, of vernielen we de brut om onze geschiedenis te zuiveren, of te wissen? Dat lijkt mij persoonlijk geen goed idee. Het is zelfs onzinnig om de geschiedenis uit te wissen. Dat doen landen als Rusland, maar dat hoort niet in het Vrije Westen. Veel belangrijker is om eerlijk, open en transparant het hele verhaal te vertellen.

Geest van de tijd, maar ook nare realiteit

We zijn rijk geworden van onze overzeese veroveringen. Van de kolonisatie. Van de handel in kruiden en gewassen. We hebben heel wat grote zeevaarders voortgebracht, dat klopt ook. Maar die lui hebben ook veelal bloed aan de handen. Ze hebben honderdduizenden slaven onder hele gure omstandigheden naar de andere kant van de wereld gebracht. Dat gebeurde in de geest van de tijd, waarin iedereen dat deed. Maar wij waren wel een tijdlang de beste en barbaarst daarin en het ontslaat ons niet van de plicht om daar eerlijk over te zijn en de gevolgen, die nog steeds voel- en zichtbaar zijn, te duiden.

Dat begint met de opleiding. Uit onderzoek van Roos Jans (Radboud Universiteit Nijmegen) in 2017 blijkt dat het slavernijverleden in Nederlandse lesboeken volledig naar de achtergrond is gedrukt. En veelal helemaal niet behandeld wordt. De heroïsche verhalen over veroveringen, handel drijven en over de wereld heersen worden prominent en vol trots behandeld.

Vijf zinnen over slavernij

De andere kant van het verhaal, de 600.000 mensen die wij, veelal via lokale handelaren, met geweld hebben weggetrokken bij hun familie en uit hun land, komt amper terug. De hel, horror, ellende en grove misdaden tegen de mensheid worden zo, in tegenstelling tot de heroïek, wel gewist uit de collectieve geschiedenis. Zo ontdekt de onderzoekster dat in de methode Sfinx voor Havo 3 slechts vijf korte zinnen aan slavernij zijn besteed. In veel andere lesmethoden komt het zelfs helemaal niet aan bod. Dat is schandalig en doet totaal geen recht aan de rol van Nederland in de slavernij en de gevolgen daarvan waar de maatschappij nog dagelijks tegen aanloopt.

Daar gaat het mis. Er groeien complete generaties op die amper iets weten van het slavernijverleden. Die geen idee hebben wat voor terreurbewind Nederland jarenlang voerde. Hoe rijk wij zijn geworden over de rug van slaven. En hoe groot de impact daarvan was en is op families, volkeren en landen. We voelen allemaal nog de pijn van de Tweede Wereldoorlog, maar hebben veelal geen idee dat donkere mensen diezelfde pijn voelen bij het slavernijverleden. Als we dat wel zouden weten, zouden we daar allicht een stuk empathische en begripvoller mee omgaan.

Voorbeeld

Neem dit voorbeeld: wat nou als ik als boeddhist een feestje vier en alle kinderen in een kostuum met hakenkruizen hijs. Niet om Hitler of nazisme te vereren, wel omdat de swastika een heilig symbool in het boeddhisme is. Ik weet nu al dat het pijn doet bij de buren als ik met die kinderen door de straat paradeer. Omdat zij dat associëren met de Tweede Wereldoorlog. Dat is compleet niet mijn bedoeling, maar toch doet het pijn en zal men eisen dat ik daarmee mee kap. Met Zwarte Piet is dat niet veel anders.

De insteek daarvan is vaak niet racistisch bedoeld. Mensen verkleden zich ook niet als Piet om het slavernijverleden te vereren en zout in de open wonden te strooien. Maar het komt, net als mijn feestje met de swastika’s, wel zo over. En dat valt wel te begrijpen, zeker als je kennis van zaken hebt, weet welke ellende Nederland heeft veroorzaakt en doorhebt hoe die pijn nog steeds springlevend is in vele donkere families.