Opinie: begrijpelijke onrust bij boeren maar we ontkomen niet aan ingrijpen

Vandaag leggen honderden boeren met trekkers Stad volledig lam. De agrariërs zijn boos vanwege het aanstaande stikstofbeleid wat, volgens hen, funest is voor hun branche. Daarnaast willen ze meer waardering en respect. De reflex is begrijpelijk, maar tegelijk ontkomen we niet aan hard ingrijpen.

Vele rechters hebben zich gebogen over heet vraagstuk, tot aan de hoogste rechter toe. En die zeggen allemaal, na lang wikken, wegen en veel onderzoek tot zich nemen: er moet nu drastisch worden ingegrepen anders gaat het ecosysteem naar de tering. Omdat we in de rechtstaat wonen, moeten we hier als land, van Jesse tot Thierry wat mee doen. En snel ook, want veel tijd is er niet meer. En het is ook logisch dat er vooral naar het boerenbedrijf wordt gekeken. Want daar valt de grootste winst te behalen.

Stikstof is sluipmoordenaar

En nog specifieker naar de intensieve veeteelt. Want na aftrek van de geïmporteerde stikstof blijkt dat het boerenbedrijf voor ongeveer 70 procent verantwoordelijk is voor de uitstoot van stikstof en dan vooral de intensieve veeboeren. Dat is een groot probleem, ondanks dat die uitstoot de laatste jaren al behoorlijk geminderd is. Maar het is nog niet genoeg. De natuur is namelijk verzadigd met stikstof. Alsof het een emmer is die door de vele regen van de afgelopen jaren tot de nok vol zit.

Dan is elk klein buitje genoeg om de brut te laten overstromen en dat is nu gaande met stikstof. En dat is funest. Want het zorgt voor verzuring van de natuur en het creëert een monocultuur waarin slechts enkele planten overblijven in plaats van een brede diversiteit aan flora. Dat is weer slecht nieuws voor insecten, zoals bijen. En daarmee ook weer desastreus voor vogels en eigenlijk de hele cirkel van leven in Nederland. Daarom zeggen vele rechters in koor: nu en drastisch ingrijpen is pure noodzaak.

Te veel dieren en mensen

Dat is een nare boodschap, zeker voor de hardwerkende beroepsgroep. Maar het is ook wel logisch, zeker als je met een beetje gezond boerenverstand naar de materie kijkt. We leven met zeventien miljoen mensen, vier miljoen koeien, dertig miljoen varkens en meer dan honderd miljoen kippen in een erg klein landje, dat vergt te veel van moeder aarde. Dat is stiekem ook al een tijdje bekend, maar de politiek zweeg om de boerenachterban niet tegen het hoofd te stoten.

En milieu-organisaties en media hadden er ook te weinig oog voor. Het stikstofprobleem sneeuwde een beetje onder bij de andere grote vraagstukken van deze tijd. Daarom werd er de afgelopen jaren nog volop ingezet op schaalvergroting in de veeteelt, met bakken subsidie, terwijl men eigenlijk wist: dit gaat problemen opleveren, maar na mij de zondvloed. Nu zitten we met de gebakken peren en ontkomen we er niet aan om drastisch in te grijpen, vooral bij het boerenbedrijf. Niet bij alle farmers overigens.

Intensieve veeteelt

Het gaat dus vooral om de intensieve veeteelt. De enorme kippenschuren met meer dan honderdduizend kakelende vriendjes. En de varkensflats met tienduizenden knorrende maatjes. Dat is zuur voor de ondernemer en de families daarachter, maar er is geen andere oplossing. Dus is het zaak ze met een goede regeling uit te kopen en ze op te leiden naar aan andere beroepen. Want er is werk genoeg. Tal van sectoren, van politie, tot onderwijs, zorg, ICT en horeca zoeken ze geschikt personeel als een malle.

Maar de reflex is protest, heel begrijpelijk. Men komt in verweer en legt steden en snelwegen lam. Dat mag ook. Maar wat ik fnuikend vind is dat het veelal met valse argumenten gebeurt, waar heel veel mensen volop in meegaan. Een van de belangrijkste kreten tijdens het hele gebeuren is bijvoorbeeld ‘zonder boeren geen eten’. Dat klopt natuurlijk in de kern, maar van onze vleesproductie gaat iets van tachtig procent naar het buitenland. Dat gaat vaak gepaard met pervers financiële subsidieprikkels en dat is verrot. Eem een klein hypothetisch voorbeeldje.

Landbouwsubsidies

Na de Tweede Wereldoorlog is wijs besloten: nooit honger meer in Europa. Om dat doel te bereiken zijn de landbouwsubsidies in het leven geroepen. Die zijn er nog steeds, maar het middel lijkt tegenwoordig een beetje zijn doel voorbij te schieten. De boer krijgt, bij wijze van, subsidie voor twee kilo vlees, terwijl de markt hier maar om een halve kilo vraagt. Gevolg is dat de rest wordt geëxporteerd en regelmatig onder de marktprijs van de lokale boer in Afrika wordt gedumpt. Waardoor de boer daar kapot gaat.

En dat allemaal met hulp van bakken Nederlands en Europees gemeenschapsgeld. Daarnaast willen wij ons vlees graag zo goedkoop mogelijk inslaan. Met als gevolg dat veeboeren wel aan schaalvergroting moeten doen, anders kunnen ze niet voor die spotprijs produceren. En daarbij worden ze weer geholpen met geld van vadertje staat. Met als gevolg dat er geen beroepsgroep is die zoveel miljonairs telt als de veehouderij. Nu wil ik niet zeggen dat boeren geen hardwerkende ondernemers zijn, integendeel. Tevens denk ik niet dat boeren bewust dit in de hand hebben gewerkt. Ook begrijp ik dat de onzekerheid tergend is en dat men niet echt op de overheid kan vertrouwen. Maar het zijn wel feiten.

Foto van Miranda Bolhuis

Niet valide excuses

Een veel gehoord excuus om niet te hoeven ingrijpen is dat men verkeerd meet. Zo gaat er een verhaal rond dat het RIVM maar twee meetstations heeft voor stikstof en dat die ook nog eens pal naast een enorme koeienschuur staan. Dat is niet waar. Het RIVM heeft zes stikstofmeetstations in Nederland. En daarnaast nog eens tachtig ammoniakmeetstations in natuurgebieden. Ammoniak komt vrij als koeien, varkens en kippen poepen en plassen en is bron van stikstof.

Er wordt dus volop gemeten en op veel meer plekken dan twee, wat een aantal partijen beweert. En uitkomst van al die metingen: niet best. Er moet worden ingegrepen. Een ander argument is vaak dat in omliggende landen de rekenmethodes en kaders anders liggen. Dat klopt. Maar dat komt omdat Nederland van heel Europa met afstand het meest vervuild is met stikstof. Er moet hier dus ook een stuk strenger worden opgetreden om de boel te redden dan in Duitsland, we hebben het namelijk veel verder laten komen.

Dit plaatje zegt niks over stikstof

Hoax als waarheid

Wat ook volop gebeurt is het aanhalen van verkeerde data en plaatjes. Zo gaan er afbeeldingen viraal over de zogenaamde stikstofuitstoot waaruit blijkt dat die in de Randstad en Rührgebied veel erger is dan op het platteland. Maar de data die voor het plaatje gebruikt wordt gaat over stikstofdioxide of CO2, heel wat anders. Ook wordt veel gezegd dat de luchtvaart en industrie een steentje moet bijleveren. Is ook zo, maar de stiktstof-uitstoot in die sectoren valt in het niet ten opzichte van de boeren.

Dit heeft niks met disrespect naar de boeren te maken, wat volgens veel boeren wel zo is. Want ook dat is een van de eisen: meer waardering en respect. Maar ik ken niemand die boeren niet respecteert. Er is amper een beroepsgroep die zo goed vertegenwoordigd is in de politiek. FvD, PVV, CDA, VVD en Christenunie omarmen de boeren. En het is ook niet zo dat het lekker makkelijk is om boeren te pakken, dat blijkt nu wel weer. Je haalt je als bestuurder zo eem 2.000 trekkers op de hals, dat is geen eitje.

Foto: Nick Metus

Weinig tijd

Om een lang verhaal nog langer te maken: we zitten met een urgent probleem. De hoogste rechter dwingt ons om te gaan handelen, dat komt niet bij Jesse Klaver vandaan. Boeren zijn niet de schuldigen, dat is de politiek die het zover heeft laten komen. Maar helaas ligt de oplossing voor 70 procent wel bij de boeren. Daar kunnen we niet omheen. Dus is het zaak daar wat mee te doen. Niet door rucksichlos de veestapel te halveren. Wel door boeren uit te kopen, soms met dwang, door boeren kans te geven een nieuw boerenbestaan elders op te bouwen. En door innovatie.

Maar we ontkomen simpelweg niet aan hard ingrijpen. Dat gaat pijn doen. Zoals hard ingrijpen en voortschrijdend inzicht vaker heeft huisgehouden in andere sectoren. Dat moeten we wel in goed overleg doen, en samen naar mogelijke oplossingen kijken. Maar we hebben de tijd niet om het allemaal over te laten aan natuurlijk verloop. Ja, of de overheid moet poep hebben aan de uitspraak van de hoogste rechter, maar dan kun je de rechtstaat dumpen in de gierkelder. Dat lijkt me ook niet de bedoeling.

Nog een paar voorbeelden

Nog een een voorbeeld van de impasses en opmerkelijke eisen. LTO Noord-voorzitter Dirk Bruins zegt bijvoorbeeld: “We zijn het zat dat de overheid niet naar ons luistert en dat de provincie vervolgens ook nog eens haar eigen interpretatie van de beleidsregels geeft, is voor ons de druppel.” Hoezo wordt er niet geluisterd? De boeren worden wel gehoord. En zelfs met fluwelen handschoenen behandeld. Ze mogen vrijelijk het verkeer lamleggen, om maar wat te noemen. En politici staan in de rij om ze aan te horen. Maar we moeten ook luisteren naar de hoogste rechter.

Er wordt ook vaak gezegd dat we het probleem verplaatsen. Dat de grote boeren dan in het buitenland gaan boeren en dat ze daar dan ellende krijgen. Maar dat ligt wat genuanceerder. De natuur in minder drukbevolkte gebieden en met minder intensieve veeteelt kan veel meer stikstof handelen. Het is dus voor het klimaat en milieu veel beter als we dit meer verspreiden over Europa dan concentreren in Nederland.

Persoonlijke conclusie

We ontkomen niet aan ingrijpen. We ontkomen ook niet aan wat minderen met vlees. Voor een paar euro een kip kopen, is gewoon niet houdbaar. Het vergt te veel van ons stukje aarde. Daarom heb ik al een tijdje geleden besloten dat ik minder vlees ga eten. En het vlees dat ik wel eten, want damn wat lekker, koop ik bij de biologische boer die veel minder stikstof uitstoot.

Update: nu gaande

Op moment van tikken dreigen de boeren met hun trekkers het provinciehuis binnen te rijden. Ze worden daarbij bemoedigend aangesproken door RTV Noord. Wat als het FC-supporters waren die vrij vervoer eisen, zo de media en de maatschappij dan ook juichend langs de zijlijn staan als ze supporters dreigen om met geweld het stadhuis te enteren? Daaruit blijkt des temeer dat Nederland van de boeren houdt en ze waardeert. Is niet erg, maar daarmee vervalt wel deels het respect-argument.

Update 2:

De ME is onderweg naar het provinciehuis. Waarop de leider van de boeren zegt: dat moeten ze niet doen want dan gaat de brut kapot. Lekker dan. Dat zouden de klimaatstakers of voetbalsupporters eens moeten doen. Dan is de wereld te klein. En zo brokkelt de waardering en het begrip toch een beetje af.

Bronnen voor alle claims zijn verwerkt in het artikel.

https://www.facebook.com/photo.php?fbid=2693846733982033&set=a.242034239163307&type=3&theater
Psst, hier meer afleiding: