Opinie | Een beetje klimaatdrammen om het hoofd koel te houden: doei blik, hallo bomen

Wing Landscape Architects maakte een ontwerp van de pergola voor Hugo en Gijs

Afgelopen week plaatsten we op dit platform een meme met drooggevallen Europese rivieren. Je kan momenteel de Loire in Frankrijk lopend oversteken. Niet over een brug, maar over de rivierbodem. Zo zijn er nog meer plekken, ook in Nederland, waar afgestevend wordt op recorddroogte. De meme toonde ook een zogenaamd drooggevallen Gronings diep. Geintje natuurlijk, maar er gaat natuurlijk wel degelijk iets serieus achter schuil.

Toen wij anderhalf jaar geleden een artikel publiceerden over het plan voor een pergola over de Vismarkt kwamen daar gemengde reacties op. Een fiks aantal positieve, maar ook hoon. De Groningse studenten Gijs en Hugo,die het plan hadden bedacht, werden weggezet als ‘klimaatwappies’, de pergola was ‘weer zo’n krankzinnig plan van de linkse kerk’ en ‘welke klimaatverandering hadden ze het over?’

Acht fucking graden

Klimaatverandering is real. Dat is geen opinie, dat is aantoonbaar en wetenschappelijk te onderbouwen. De temperatuur op aarde stijgt. De temperatuur in Groningen stijgt. Met name in de stad. Het plan van Gijs en Hugo is daarom helemaal niet zo raar.

Hoe groot het probleem van hitte is en hoe grote pleinen dit versterken zie je terug in temperatuurmetingen. Zo is het op ’t groene Martinikerkhof in de zomer tot wel acht graden koeler dan op de Grote Markt. Dat doet groen dus. Acht fucking graden. De metingen in Groningen staan niet op zichzelf.

https://twitter.com/jonburkeUK/status/1557665915268890624

Een studie in Manchester wees uit dat schaduw van straatbomen de oppervlaktetemperatuur met gemiddeld twaalf graden verlaagde. Oppervlakken die permanent in de schaduw van een bomenrij stonden, werden in de zomer tot 20 graden gekoeld.

Actie in de taxi

Het toont aan hoe ‘we’ totaal nog niet voorbereid zijn op de veranderende weersomstandigheden. We zijn ten prooi gevallen aan een fenomeen dat ‘urban heat island’ heet. Significant hogere temperaturen in de stad dan daarbuiten. Check daarover dit artikel dat we in juni publiceerden. En dus is actie in de taxi gevraagd.

Groningen wordt wereldwijd geroemd om haar fietspadennetwerk en verkeerscirculatieplan. Superleuk, en fietsen in plaats van de auto pakken is onderdeel van de oplossing, maar het verdrijft vooralsnog de hitte niet. Gelukkig zijn er genoeg voorbeelden van hoe het wel moet.

Een paar jaar geleden was ik in Wenen en het viel me op hoe groen de stad was. De stad ontwikkelde in 1999 al een klimaatplan en in 2018 werd de Oostenrijkse hoofdstad één van de eerste steden in Europa met een strategie om ‘stedelijke warmte’ in kaart te brengen en er de strijd mee aan te gaan. Zo zijn er bijvoorbeeld straten die gemaakt zijn om af te koelen, met bomen en zogenaamde ‘fog showers’.

Luftleitbahn

Maar dat is niet alles. De stad creëerde een netwerk van fietsroutes gebaseerd op het ontwijken van hitte. Ieder jaar plant de stad 4500 nieuwe bomen. Het Australische Sydney gaat zelfs 170.000 bomen planten. Dit zijn uiteraard steden die een stuk groter zijn dan Groningen, maar het gaat om de visie.

Wenen heeft meer dan 1000 openbare drinkfonteinen. In Frankfurt zetten ze massaal in op groene daken. Een groen dak kan, schrik niet, de temperatuur ten opzichte van een traditioneel zwart dak, met 40 graden verminderen. In dezelfde Duitse stad is ook een luftleitbahn gecreëerd. Dat zijn ventilatiekanalen die koude lucht van de rivier de stad in blazen.

Natuurlijk kun je individueel of als huishouden je steentje bijdragen. We kennen allemaal de stokpaardjes wel ondertussen. Toch moet de grote slinger komen van de lokale politiek. Zij gaan over de leefbaarheid van onze omgeving. De voorbeelden uit Wenen en Frankfurt laten dat wel zien.

‘180 graden anders’

Dit artikeltje is zeker niet bedoeld om de lokale politiek eens flink te bashen. Er is uiteraard meer dan klimaat en er is al veel gedaan. Zo is er een uitvoeringsagenda van 94 pagina’s die klimaatadaptie moet gaan bevorderen. ‘We gaan 180 graden anders denken over de invulling van de openbare ruimte,’ liet GroenLinks-wethouder Philip Broeksma vorig jaar optekenen bij RTV Noord.

En dat is ook zo natuurlijk. Het is niet alleen een wens, het vooruitschrijdend inzicht heeft er voor gezorgd dat de Vismarkt geen parkeerplaats meer is. Vroeger reden er auto’s door de Herestraat en over de Grote Markt. Nog niet lang geleden was de Brugstraat verstopt door stinkende dieselbussen. Hoe mooi is het autoluwe deel van ‘binnenstad-west’ nu geworden?

Volgende focus zouden de grote pleinen en het blik rondom het centrum moeten zijn. In Amsterdam worden straten volledig autovrij gemaakt. Parkeerplaatsen voor auto’s worden voor fietsen, waardoor stoepen toegankelijker worden en er meer ruimte voor aanplanting van bloemen, planten en bomen is. Verkoeling en meer biodiversiteit!

Over the top?

Heb je een auto? Dan kan die in een parkeergarage voor bewoners. Neem bijvoorbeeld de Haddingestraat. Regelmatig staat de straat vol met ronkend blik. De gemeente heeft de garage nu opgekocht en het gebouw moet een grote fietsenstalling worden. Mijn voorstel is om het hybride te maken. Bewoners van de omliggende straten zouden hier voor een schappelijk bedrag hun auto moeten kunnen parkeren. Hierdoor kun je de Haddinge- en Pelsterstraat autovrij maken en vergroenen. Een heel wat vriendelijkere toegang ook tot de Vismarkt. Het zijn nu toch een beetje gribusstraten.

Een impressie van de gemeente Groningen van de bomen op de Grote Markt

De plannen voor de nieuwe Grote Markt zijn een flinke stap voorwaarts. Met bomen, waterpartijen en zonder om de drie minuten een bus zal het een stuk fijner vertoeven zijn. En het is hoog tijd dat we klimaatmitigatie verkiezen boven economisch gewin. Nadeel: het gaat allemaal heel traag en niet alle partijen zien het nut in van de groenere koers.

‘We gaan het extremer doen, maar waarom moet het allemaal zo over the top?’ vroeg CDA-raadslid Herman Pieter Ubbens zich af, in reactie op de plannen van wethouder Broeksma. Dat is dus precies de spirit die we níet nodig hebben. Het kan natuurlijk zijn dat Ubbens een geluid vertegenwoordigd dat alom vertegenwoordigd is in de samenleving. Hij deed de klimaatplannen van de wethouder af als een ‘marketingpraatje’. Misschien woont Ubbens in een goed geïsoleerd huis met een mooie tuin, en niet acht hoog in Vinkhuizen. Dan is de uitspraak te verklaren.

Utopisch denkende visionairs

Het plan van een pergola over de Vismarkt is natuurlijk ook over the top. Logisch, want zoiets is er nog niet. Toch zou ik het liever revolutionair willen noemen. Utopisch denken wordt al snel weggezet als iets negatiefs. Ik zeg dat zonder utopisch denken de wereld verloren gaat.

Misschien komt die pergola er wel. Waarschijnlijk niet. Het zal niet zo simpel zijn om zoiets zomaar neer te zetten op een historisch plein. Maar we hebben visionairs als Gijs en Hugo nodig. Ze zetten ons aan het denken en maken zichtbaar en zelfs tastbaar welke route we moeten inslaan. En als daar een beetje klimaatdrammen voor nodig is, so be it. Hou je hoofd koel mensen.

Bronnen:

Euronews

Jon Burke

RTV Noord

Gemeente Groningen

Psst, hier meer afleiding: