Opinie | Hoe Kaag vannacht de touwtjes van Rutte afpakte, stevig in handen nam en kudos kreeg van Wilders

Het is de vraag of Rutte nog in het zadel zit over een paar dagen. Elke partij moet aangeven of er nog voldoende vertrouwen is om door te gaan. Dat wordt een harde dobber. En wat de uitkomst ook is: afgelopen nacht heeft Rutte al een groot deel van zijn macht overgedragen aan de ijzersterke Kaag.

De D66-leider was zuiver, messcherp, gaf aan dat zij zou opstappen als ze Rutte was, staatsrechtelijk correct (niet de partijleider en premier-rol door elkaar, een motie van wantrouwen kan alleen naar de premier, die dan weer gewoon als lijsttrekker door had kunnen gaan richting de onderhandelingen), met eerbied voor de twee miljoen mensen die Rutte twee weken geleden het mandaat hebben gegeven) en keihard. Haar motie van afkeuring – “de meest ernstige inhoudelijke terechtwijzing”- barstte van de afwijzingen en felle kritiek richting Rutte. Het vertrouwen heeft een forse deuk opgelopen. De onderlinge afstand is groter geworden en dat neemt ze Rutte kwalijk. Ze twijfelt over de antwoorden en eerlijkheid van Rutte, daarnaast moet van haar de hele formatie moet opnieuw beginnen en het is niet vanzelfsprekend dat dezelfde partijen doorgaan, aldus Kaag.

“Waar wantrouwen groeit, wint populisme”

Zelfs Wilders gaf haar met open ogen een groot applaus. “U heeft hem politiek onthoofd”, aldus Wilders. Na afloop van het debat had ze dan ook een liefdevol knikje voor Wilders over, er leek zelfs wat op te bloeien tussen PVV en D66, wie had dat ooit gedacht. Maar ze steunde de motie van wantrouwen van Wilders niet, waardoor Rutte het debat overleefde. Maar ze greep wel de macht met haar motie. Mocht Rutte het vertrouwen krijgen van de partijen in de nieuwe verkenningsfase om door te gaan, dan rest hem niks anders dan kruipen voor Kaag. Want dat is nodig afgaande haar woorden om weer in het reine met elkaar te komen.

Dat besef daalde ook in bij Rutte tijdens het debat. Hij werd per spreker grijzer en grauwer en is in 12 uur tijd een paar jaar ouder geworden. Maar hij zit er nog, die teflon-Mark. Dankzij Kaag, bij wie die nu zodanig in het krijt staat dat de macht vannacht is verschoven. Hij moet kruipen om het vertrouwen terug te winnen en kan niet anders dan zich nederig opstellen aan de onderhandelingstafel. Nu rest de zware taak om het vertrouwen terug te winnen. Van collega-politici en veel belangrijker: van de bevolking. Zoals nieuwkomer Dassen van VOLT terecht stelde: “Het gaat hier om de dunne balans tussen transparantie en vertrouwen. Waar wantrouwen groeit, wint het populisme.”

Conclusie: Kaag zit in pole position. Ze heeft Rutte in de tang. Het nieuwe kabinet heeft vannacht een zwaai naar D66 gemaakt die groter is dan de verdeling van de stemmen.

Psst, hier meer afleiding: