Piet van Dijken draaft door: helden van ’63

Op bezoek bij Jan Uitham. Hij werd op die dag 92 jaar. 2 januari 2017.

Alle drie zijn ze nu dood. Reinier is van de drie mannen de laatste, terwijl juist hij op 18 januari 1963 als eerste over de eindstreep ging. Jan was stabiel en zodoende in beide gevallen tweede. Jeen uit Heerenveen was bijna 59 jaar geleden de derde aankomende.

Daarentegen wisselde Jeen wel als eerste van het trio het tijdige voor het eeuwige. Dit stukje schrijf ik vanwege de dood afgelopen weekend van Reinier Paping, de man die de meest barre Elfstedentocht uit de geschiedenis heeft gewonnen.

Paping is geboren in 1931 in het Overijsselse Dedemsvaart, dus is hij wel mooi 90 jaar geworden. De superlatieven over deze sympathieke bescheiden schaatser worden na de bekendmaking van zijn dood weer voor even uit stoffige laadjes gehaald.

Zoals daar zijn ‘Symbool van onverzettelijkheid’ en ‘Held van de hel van ’63’, waarover in 2009 nog een film is gemaakt met Chris Zegers in de hoofdrol en Chantal Jansen als zijn vrouw en geregisseerd door Steven de Jong. Zelf heb ik natuurlijk het meeste te maken gehad met Jan Uitham, de man uit Noorderhoogebrug, die ik vele malen heb mogen interviewen en tot in den treure heb gevraagd waarom hij in hemelsnaam bij Jeen van den Berg was gebleven, toen de Friese onderwijzer last kreeg van sneeuwblindheid en daardoor niet verder kon.

Met hulp van Jan, sociaal zoals hij was, kon Van den Berg de monstertocht weer vervolgen, maar was Reinier er inmiddels tussen uit genaaid en dus niet meer door het duo te achterhalen. Je gelooft het toch niet. Een Groninger die op een Fries wacht, en dan ook nog op zo’n belangrijk moment. Dat kan toch niet Jan. Ik had het nog moeten zien wanneer jij gewoon was door geschaatst Paping dan ook de winnaar zou zijn geweest.

Jan moest er altijd om lachen. Waar ik mij nu nog druk over maakte? Het was immers al zo lang geleden. Mooie vent die Jan. Ging vaak even naar zijn verjaardag op 2 januari. De groentesoep van dochter Greetje was immers niet te versmaden. Door het overlijden van Reinier Paping komen de herinneringen aan Jan Uitham weer stilaan bovendrijven. In een aflevering van Herestraat Helemaal met Jan, hij was toen net 90 geworden, stelde ik de vraag hoe dat toch zat met melken zonder kruk.

Jan vertelde na enig aandringen dat hij voor het trainen van de bovenbenen inderdaad de koeien molk zonder kruk. Dus in hurkzit. En niet een koe, nee, allemaal. Daar moet je toch wel heel sterk voor zijn. De laatste anekdote die ik me herinner heeft zijdelings met Reinier Paping te maken. Toentertijd wist bijkans iedereen wie de Elfstedentocht van 1963 had gewonnen, maar wie was ook maar weer de nummer twee? Voor OOG tv bedacht ik het programma ‘Kent u deze man?’ Wel eerst even een pilot maken sprak toenmalige directeur Dominic van Vree.

Als het leuk is zenden we het uit en gaan ermee door. Ik belde Jan Uitham en vroeg of hij mee wilde doen, maar dat de kans aanwezig was dat het nooit zou worden uitgezonden. Voor jou altijd. Dat weet je toch. Vandaar dat we op een zaterdagmiddag samen met camera- en geluidsman op een stampvolle tweede etage van Vroom & Dreesmann waren neerstreken. De formule was dat ik aan de mensen zou vragen of hij of zij wist wie de man naast mij was. Het werd  geen succes.

Niemand die wist dat de man naast mij de tweede aankomende was in de tocht der tochten van ’63. Een dame was er het dichtst bij met iets van Jan Hamstra of zo. Ik werd kwader en kwader en zag de pilot al volledig de mist ingaan. Maar weet u dan wel wie de Elfstedentocht in 1963 heeft gewonnen? U raadt het al. Alsof het uit één mond kwam: Reinier Paping natuurlijk. Een paar dagen later belde ik Jan om te zeggen dat we besloten hadden om de pilot niet uit te zenden.

Maakt niet uit zei hij, het was wel een belevenis. Met Ismaël ging ik voor Lotz en Van Dijken voor de laatste keer in Ten Boer bij hem langs. Hoe gaat het Jan? Goed. Alleen heb ik Parkinson. Beetje trillen. Maar dat schijnt modern te zijn. De hele provincie trilt ja. Humor en Jan Uitham. Tot aan zijn overlijden op 20 april 2019 zijn ze onlosmakelijk met elkaar verbonden. Mooi man!

Psst, hier meer afleiding: