RTV Noord verzint een undercover-item over illegaal vuurwerk #fakenews

Rob Mulder van RTV Noord kijkt, terwijl hij in zijn auto rijdt, uiterst serieus in de camera en zegt op ernstige toon: “Ik ben nu op weg naar een handelaar in illegaal vuurwerk. Hij gaat me een Cobra 6 verkopen en een Shell, zwaar mortiervuurwerk. Ik ben benieuwd hoe het verloopt.” De sensatie druipt er vanaf, maar het is allemaal hartstikke nep.

In het volgende shot is Rob in een onherkenbare en schmutzige schuur. In beeld zien we de Shell, een dikke vuurwerkbom en de verkoper die onherkenbaar is gemaakt. Hij meldt met vervormde stem dat het stuk vuurwerk normaal gesproken in een buis moet worden afgestoken. “Maar jongens vinden het ook leuk om het zo op de grond te zetten. Dan explodeert het met grote fragmentatie,” weet de expert. “Oh jeetje,” slaakt Rob bezorgd.

Poeh hé

De legale vuurwerkverkoper van Elle Westra Scooters in Stad, aan wie Rob de beelden voorlegt, deelt de zorgen van de journalist. “Dit is wel heel krachtig. Mijn advies is: niet doen.” Dan de Cobra 6, ook daar kan Rob via zijn contacten “via via via” in de Groningse onderwereld aan komen. Levensgevaarlijk vuurwerk, volgens Elle Westra. De Illegale handelaar doet daar nog een schepje bovenop: “Kracht van een handgranaat.”

Dat wordt Rob een beetje te gortig en dus geeft hij in beeld de Cobra terug aan de anoniem gemaakte handelaar. Die meldt terloops ook nog te dat het, ondanks dat het illegaal is, volop wordt verkocht. En dat de acties van de politie tegen illegaal vuurwerk slechts mondjesmaat effect hebben. Niet best dat het allemaal zo makkelijk gaat. Om bang van te worden. Vindt ook de verkoper van Elle Westra.

Wil de illegale verkoper opstaan?

Hij waarschuwt de kijker thuis: “Het wordt in Polen besteld en gewoon met de post bezorgd. Postbodes hebben geen idee dat ze met een rijdende bom op pad zijn.” Heel goed dus dat Rob uit naam van de journalistiek de criminele krochten van Groningen is ingedoken, en met gevaar voor eigen leven deze tegel heeft gelicht. Je moet ballen en het netwerk hebben om een illegale handelaar anoniem mee te laten werken aan zo’n item. Chapeau.

Illegaal vuurwerk RTV Noord

Hoewel, onbekend of anoniem? Oplettende kijkers zien in één shot heel duidelijk dat de illegale verkoper exact dezelfde trui aan heeft als de legale van de scooterhandel. Een zwarte sweater met op de linkerborst een printje: “Elle Westra Vuurwerk”. Wel verdomd. Dat kan twee dingen betekenen. Of de legale vuurwerkhandelaar verkoopt onder de toonbank zwaar illegaal vuurwerk. Of het hele filmpje is in scene gezet.

#fakenews

Het laatste zou neerkomen op een goede portie nepnieuws, omdat de kijker het idee heeft dat ‘ie naar een heuse undercoveroperatie van RTV Noord kijkt, met daarin de nodige waarschuwende woorden op basis van het puike onderzoek van Rob. En toch is dat wat het is, leert contact met Elle Westra. “Het is inderdaad in scene gezet. Het was geen echt vuurwerk wat te zien was, maar dummy’s,” biecht Daniël van de scooterhandel op.

Lekker wel, doet RTV Noord een keertje undercover en onderzoeken, is alles nep en in scene gezet. Keihard #fakenews. En het roept de vragen op, zoals: hoezo heeft een legale vuurwerkhandelaar zulke levensechte dummy’s inclusief Chinese gebruiksaanwijzing in huis? Maar belangrijker: waarom slingert RTV Noord dit als echt nieuws de wereld in, terwijl het dikke nep is? En wat zegt het over de andere onderzoeksitems?

Reacties

Daar kunnen ze op de redactie van de provinciale omroep niet direct een antwoord op geven. “Ik was niet bij dit item betrokken,” zegt Nico die de telefoon opneemt. “De mensen die er wel wat over kunnen zeggen, zitten in de drukte voor de uitzending. Misschien kan Rob zelf uitleg geven?” Goede suggestie, maar helaas. Rob neemt niet op. “Druk met opnames, ik bel je straks,” appt hij.

Dan moeten we het doen met de laatste woorden van de verkoper van Elle Westra: “Ga je hier iets over schrijven? Ik denk niet dat Rob daar blij mee is.” Waarschijnlijk niet, maar vanuit de gesubsidieerde omroep nepnieuws de provincie inzenden, is ook niet iets om blij van te worden. Sterker: dat moet aan de kaak worden gesteld, uit naam van de regionale journalistiek.

RTV Noord: “Dit had niet gemoeten”

Op de valreep toch nog een officiële reactie van RTV Noord, bij monde van eindredacteur Richard Klunder: “We hebben inderdaad voor de verkeerde vorm gekozen. We wilden laten zien dat je in Groningen erg makkelijk aan illegaal vuurwerk kunt komen, vanwege bronbescherming hebben we de handelaar anoniem gemaakt. Dat hadden we niet moeten doen. Daar hadden we transparanter over moeten zijn.”

Dat klopt, tegelijk: je kunt de bron wel minder anoniem maken, overeind blijft dat het een toneelstukje is om een stelling te staven, zonder dat de kijker weet dat het in scene is gezet. Met of zonder bronbescherming blijft dat journalistiek laakbaar. En welke bron, de zogenaamde illegale handelaar die gewoon een legale handelaar is, of toch niet? Vreemd verhaal, ook na de uitleg van de eindredacteur.

Zo kunnen wij de vreemdste stellingen gaan staven door anonieme toneelstukjes als waarheid te brengen. Wist je bijvoorbeeld dat je in Groningen heel makkelijk aan kalasjnikovs kunt komen, of aan witte neushoornpoeder? Echt hoor, we hebben undercoverbeelden om het te staven. Vindt de eindredacteur van Noord een onzinvergelijking, omdat illegaal vuurwerk daadwerkelijk makkelijk te koop is. Maar het gaat hier om het journalistieke principe.

Update

Ondanks dat duidelijk is dat het nepnieuws is en dat RTV Noord het in scene heeft gezet, staat het nog steeds online als heus nieuws. De zender heeft wel het filmpje ingekort. Van 1:24 minuut naar 1:22 minuut. Opmerkelijk, want op 1:23 was het bewuste shot. Dus in plaats van open kaart spelen en rectificeren, hebben ze besloten om de boel nog wat meer te bedoezelen.

Update 2

Inmiddels is de complete video offline gehaald. Zowel van Facebook als van de website. En nog sterker: het item is met terugwerkende kracht uit Noord Vandaag (het dagelijkse tv-programma) geknipt. Die duurt ineens een paar minuten korter. Foetsie filmpje van Rob en het geleuter over Rob zijn puike onderzoekswerk. Maar nog geen woord met excuses voor het misleiden van kijkers. Gelukkig hebben wij de beelden nog.

Check hier de aflevering van Noord Vandaag, vanaf 5:45 gaat het over dit item.

Update 3

Check hier de verklaringen van RTV Noord en onze visie daarop.

Ga het gesprek aan ( comments)