Spoedcursus Groningen voor nieuwe studenten en volk dat boos wordt vanwege omleidings

Groningen rond 6 uur in de ochtend – stappers onderweg naar bed of nog een kroeg

Groningen verwelkomt deze week weer iets van 10.000 nieuwe studenten. Die komen veelal van buiten de provincie. Daarnaast merken we dat Sikkom steeds vaker landelijk gaat met als gevolg dat niet-Groningers zich verbazen over sommige uitdrukkings en afkortings. De hoogste tijd dus voor spoedcursus Gronings en Groningen.

Les 1: Groningen is Stad, inwoners worden Stadjers genoemd

Ten eerste: welkom in Groningen. Je gaat hier een te gekke tijd beleven. Weinig steden in de wereld zijn zo tof als Stad. Dat wordt hieronder verder uitgelegd. En met Stad komen we direct uit bij de eerste les: in Drenthe, Groningen, Friesland, een deel van Flevoland en Overijssel wordt Groningen kortweg Stad (met hoofdletter, zonder lidwoord) genoemd. Stap in Nieuw Buinen in de bus, zeg Stad, en de chauffeur weet wat je bedoelt. Inwoners van Stad worden in heel het Noorden Stadjers genoemd. Komt omdat Groningen allemaal de enige metropool boven de rivieren is. De concurrentie bestaat uit Leeuwarden, Zwolle en Emmen, maar die komen niet in de buurt. Zo heeft Stad 235.000 inwoners, waar de gemeente Leeuwarden slechts 125.000 heeft. Ook Emmen heeft beduidend minder met iets van 100k.

Eurosonic Noorderslag op de Grote Markt

Daarnaast is Groningen op cultureel, sportief en economisch gebied en qua gezondheidszorg en onderwijs de absolute grootstad van het Noorden. Stad huisvest de twee grootste ziekenhuizen in de wijde regio en met het UMCG zelfs een van de grootste van het land. Het is de enige stad in Groningen, Drenthe en Friesland met een universiteit (de een na oudste van Nederland) en Grunn heeft een enorm grote hogeschool. Met Donar, FC Groningen, Lycurgus, en bijvoorbeeld GIJS heeft Stad ook nog eens tal van sportclubs die op het hoogste niveau acteren. En met de Stadsschouwburg, Martiniplaza, EM2, Oosterpoort, tal van andere podia en festivals als Noorderzon, Paradigm en Eurosonic Noorderslag is Grunn ook op cultuurgebied de absolute hoofdstad van het Noorden.

nacht hoek Grote Markt Stappen
Diep in de nacht op de Grote Markt. Allemaal in de rij voor een eierbal terwijl Leeuwarden al drie uur op een oor ligt

Les 2: Groninger nacht, dansen tot ver voorbij het ochtendgloren

En dan hebben we het nog niet eens gehad over de ongeëvenaarde Groninger nacht. Dat is les 2: een hele belangrijke en onderscheidende. Want de nacht is door de vrije sluitingstijden ongekend in Nederland en zelfs in Europa behoorlijk uniek. Probeer om 3:40 uur in Barcelona nog maar eens een kroegentocht te doen, gaat lastig. In Groningen lukt dat met gemak. Je kunt hier in de vele cafés en clubs dansen en borrelen tot ver voorbij het ochtendgloren. Naar huis zwalpen als de markt wordt opgebouwd is de standaard. En zelfs dan kun je nog op veel plekken terecht voor een afzakkertje of hapje eten. Keerzijde is dat de nacht hier pas laat op gang komt. Voor middernacht hoef je eigenlijk de clubs nog niet in te duiken. Maar dat went vanzelf, hoewel het soms wel enige training van de lever vereist.

Les 3: De eierbal

Wat helpt om die marathonnachten te verteren is de eierbal. Daarmee rollen we automatisch les 3 binnen. Want de eierbal, ook wel de haute cuisine van Grunn genoemd, is een eigen les waard. Nergens anders wordt de eierbal geserveerd, maar in Groningen is die ongekend populair. De bal, ter grootte van een goede tennisbal, bestaat uit een hardgekookt ei met daaromheen een kerrieragout en een lading paneermiddel. De eierbal is het lekkerst als die net vers uit de frituur komt, maar op zondagochtend 6:12 uur smaakt ‘ie ook prima als die al een kwartiertje in de automatiek van HOEK of de FEBO ligt. De eierbal is zelfs opgenomen in de lijst immaterieel erfgoed. En terecht. Want het apparaat is niet alleen verdomde lekker en een goed middel tegen gure katers, maar kent ook nog eens een bijzondere geschiedenis.

Een van de vele middeleeuwse hofjes in Groningen

Les 4: de eigenwijze en barmhartige stad

Sowieso is de geschiedenis (les 4) van Groningen interessant, want daarin is het DNA ontstaan waar Stad nog steeds prat op gaat. Komt erop neer: Groningen is een van de oudste steden van Nederland maar is als laatste gewest toegevoegd aan de Nederlanden. Komt door de afstand tot de centrale macht in Den Haag en daarvoor Utrecht. Maar vooral omdat Groningen liever de eigen boontjes dopt. Daar zijn bloederige oorlogen en belegeringen voor gevoerd. Dat was in de middeleeuwen zo, en dat is nog steeds zo. Gevolg is dat Groningen een eigenzinnige en vrijgevochten Stad is waar regelmatig de vinger wordt opgestoken naar Den Haag. Dat gebeurt nog steeds. Ook opvallend: Groningen is een van de barmhartigste steden van Nederland. Stille getuige daarvan zijn de vele middeleeuwse hofjes, dat waren particuliere of kerkelijke instellingen om armen, vluchtelingen of zieken zorg en onderdak te geven. Die mentaliteit van omkijken naar elkaar heerst hier nog steeds.

Les 5: Groninger taal, van bevings tot kon minder

Wat ook heerst is het eigen taaltje. Voor buitenstaanders is dat vaak eem wennen. Zo kregen wij vannacht dit mailtje: “Kunt u me vertellen wat “omleindings” zijn? Advies: stel aan de medewerkers van Sikkom de eis dat ze minimaal hun lagere school hebben afgemaakt. Jullie maken zo een behoorlijk debiele indruk.” Nou, daarom les 5: omleidings is de verbastering van omleidingen. Da’s Gronings. De ‘en’ weghalen aan het einde van meervoud en daar een s voor terug zetten. Zo zijn bevingen bevings, waarschuwingen waarschuwings en omleidingen dus omleidings. Doen we niet altijd, wel met enige regelmaat om het een beetje te cultiveren. En zo zijn er meer taaleigenaardigheden. Een gracht is een diep in Groningen. De Martinitoren wordt d’Olle Grieze (oude grijze) genoemd en even wordt eem. Het centrale station heet hier hoofdstation. En voor dronken hebben we ook drie uitdrukkings: doen, smoor of zat.

Over dronkenschap geschreven. Ladderzat is inmiddels een redelijk bekende term in heel Nederland. Maar komt hier vandaan en is een afgeleide van ‘zat’. Volgens de overlevering werden studenten van Vindicat, die te zat waren en niet meer op hun beens konden staan, met een ladder naar huis getild. Ladderzat dus. Een andere typisch Groningse term die ook buiten de provincie bekend is, is butje. Een synoniem voor sukkeltje. Komt van de Butjesstraat in Grunn. Daar zat vroeger een instelling voor mensen met een geestelijke beperking. Butjes dus. Ook typisch Gronings is de Hoornse Pis. Dat is eigenlijk het meertje Hoornseplas ten Zuiden van Stad, maar in de volksmond heet het Hoornse Pis, de reden laat zich raden. Kon minder is ook zoiets. Als een Groninger dat zegt, bedoelt hij eigenlijk dat het erg goed gaat. Ook Gronings: na elke zin ‘jaaaaaaaaaaaaaaaaaa’ zeggen.

Les 6: moi!

Qua taal wordt het uiteindelijk niet meer Gronings dan moi. Daarin komt eigenlijk alles wat Groningen is samen en daarom is moi goed voor een eigen les in de spoedcursus. Groningers begroeten elkaar met moi. In de ochtend, in de middag, in de avond en in de nacht. Moi bij het aankomen, moi bij het vetrekken. Het is een feest van herkenning. Lekker kort en krachtig. Dat is typisch Gronings want Groningers willen het liefs zo veel mogelijk zeggen met zo weinig mogelijk woorden en dat lukt met moi. Daarnaast wordt moi in verbasterde vorm gebruikt om verbazing te uiten: moieuh! Ook in Drenthe, de Achterhoek en delen van Twente wordt moi gebezigd. En over de grens in Duitsland kun je er ook mee groeten, maar dan is het moin. Komt op hetzelfde neer.

Les 7: het gras van het Noorderplantsoen

Door naar les 7: het Noorderplantsoen. Elke stad met allures heeft een park, een plantsoen zo u wilt. Van Central Park tot Vondelpark en van Hyde Park tot het Noorderplantsoen. Op mooie dagen chillen Stadjers en studenten in het Noorderpantsoen, dat ook de spot is voor het bewierookte festival Noorderzon. Het is een Engels park, dat in 1879 is aangelegd op de oude stadswallen. Je kunt er superfijn bier drinken, jointjes roken, sporten, mensen kijken of de bbq aansteken. Dat gebeurt in alle vrijheid, zoals Groningen betaamt. Het is zelfs zo populair dat het een eigen nummer heeft gekregen, dat al jaren het onofficiële volkslied van Stad is en menig kroeg en studentenfeest op de kop zet.

Les 8: Bernardus, fijne avond en eet smakelijk!

Minstens zo kenmerkend voor Stad als het Noorderplantsoen is Bernard. Bernardus is les 8 en een thuisloze man, die volop struint door Groningen en Stad kleur geeft. Met een aanstekelijke glimlach en een dosis vriendelijkheid waar we allemaal wat van kunnen leren, spreekt hij mensen aan: “Heb je al gegeten? Nee? Smakelijk eten hè! En heb je misschien een euro voor me? Goedenavond! Niet teveel zuipen jongens!” Probeer maar eens het laatste woord te hebben. Lukt niet. Je hoort zijn stem nog galmen als de vrolijke verschijning al achter de horizon verdwenen is. “EET SMAKELIJK!”

Les 9: de Groninger Bermudadriehoek at night

Bernard komt graag in het centrum, en dan met name het uitgaansgebied. En laat dat nou net les 10 zijn, wat een mooi bruggetje. Groningen heeft een nachtelijke Bermudadriehoek met daarin de Grote Markt, Poelestraat, Oosterstraat en Peperstraat. Oftewel het hart van het uitgaansleven met veel kroegen, clubs, eettentjes, nog meer kroegen en poppodia zoals Vera.

Vera is een van Nederlands roemruchtste en oudste podia waar helden als Nirvana hebben gespeeld. In de Bermudadriehoek is menigeen verloren gegaan na onophoudelijke golven van bier en borrels. Wie gelukkig is, kan zich nog net vastgrijpen aan een kannetje, maar velen zijn kansloos. Ook buiten dit gebied kan het gevaarlijk gezellig worden. Vraag maar aan de koning hoe verslavend de Kromme Elleboog en omgeving is.

Les 10: je word verneukt bij zoeken van een huisje

Zoals je kunt lezen is Groningen dus een booming en aantrekkelijke stad. Daar zijn we trots op, maar dat proberen we soms ook geheim te houden. Want hoe meer mensen dit weten, hoe drukker het wordt. Dat merk je nu al in de huizenmarkt. Je moet bijna tien jaar op de lijst staan om een normaal huurhuisje in of rond de binnenstad te bemachtigen. Daarom les 10: een kamer vinden is een opgave van Bijbelse proporties. Zeker in piekmomenten is er meer vraag dan aanbod. Daar maken malafide websites, verhuurders, makelaars en criminelen gretig misbruik van. In Grunn ben je zo honderden euro’s kwijt voordat je überhaupt een kamer van binnen hebt gezien. Dat begint al zodra je internet opent. Er zijn heel veel sites waar je flink moet dokken om verouderd of al verhuurd aanbod in te zien.

Les 11: overal fietsen en je fiets wordt sowieso gejat

Ander minpunt van Groningen is de groeiende bult fietsen. Groningen is een fietsstad. Dat biedt vele voordelen, maar ook nadelen. In Grunn zijn meer fietsen dan volk, de binnenstad en studentenwijken bezwijken er bijna onder en de hele stad is erop aangepast. Zorg dus zo spoedig mogelijk voor een betrouwbare tweewieler. En geef niet teveel uit, want er wordt wat afgejat of in het Diep gegooid hier. Zat mensen die er vier per jaar moeten aanschaffen, wat best wel frustrerend is. Erg verleidelijk om een van de daklozen een tientje te betalen voor een dertigstehands exemplaar of voor iets meer een ros te kopen bij Bike Centre Groningen, maar zo houd je wel de cyclus in stand. Volgende keer kiert hij jouw fiets en verpatst ‘ie hem voor wat knaken aan een ander. Wat kan helpen is deze tip van een ex-fietsendief.

Les 12: de moeilijke relatie tussen Stadjers en studenten

Door naar les 14 (we zijn er bijna, gaat tot en met 18): studenten en Stadjers. Stadjers houden van en haten studenten. Groningers weten dondergoed dat de de door hun zo geliefde stad floreert op al die studenten. De horeca bloeit, het centrum bruist, de cultuur leeft, de economie profiteert volop, interessante wereldbedrijven als IBM en Google openen hier grote kantoren vanwege dit alles, en er heerst altijd een gezellige sfeer. Daarentegen is het niet altijd even fijn om met een gezin naast een studentenhuis te wonen. Elke nacht weer dat gebral en die slechte muziek gaat vervelen. Ook vinden Stadjers vaak dat studenten nogal uit de hoogte doen en soms letterlijk poep hebben aan het plebs. Er is zelfs een speciaal werkwoord voor bedacht: snakk’n.

Niehove, mooiste dorp van Nederland en vlakbij Stad, ligt er nog net zo bij als in de middeleeuwen

Les 13: Ommeland

Stad en Ommeland worden vaak in een adem genoemd. Stad is inmiddels duidelijk. Het Ommeland is al het land rondom Stad dat onder invloed van Stad verkeert. Qua handel, scholing, zorg en onderwijs bijvoorbeeld. Tegenwoordig wordt de provincie Groningen bedoeld met Stad en Ommeland, maar qua historie reikt het Ommeland veel verder, tot diep in Friesland, Drenthe en zelfs Duitsland. Stad en Ommeland hebben een geschiedenis vol haat, nijd en oorlog. Maar ze zijn ongelooflijk op elkaar aangewezen en zonder elkander zijn ze niks. Daarbij komt: in het Ommeland vind je prachtige plekjes midden in de natuur en dat in de oudste cultuurhistorische regio van Noordwest Europa. Het stikt er van oude wierden, vroeg middeleeuwse kerken met net zulke oude orgels en kleine kastelen (borgen).

Les 14: de afstand

Nederland is een klein landje. Een postzegel op wereldniveau. En toch klagen vooral Westerlingen steen en been over de afstand naar Groningen. Ergens wel begrijpelijk. Na Zwolle of Almere duik je met de auto of trein in het grote niets dat een tijdje aanhoudt totdat Groningen verschijnt aan de horizon. Maar waar hebben we het over. Het is max twee uur karren met auto of trein naar hartje Amsterdam, daar lachen ze om in Amerika en Rusland. Het is om de hoek. En juist door die relatieve afstand blijft Groningen verstoten van veel Randstedelijke problemen.

Les 15: lijn 15

Merendeel van de 60.000 studenten moeten naar Zernike, de campus aan de Noordkant van Stad waar de RUG en Hanzehogeschool de krachten bundelen. Meerdere buslijnen rijden op Zernike, maar Lijn 15 (en les 15) is veruit de belangrijkste verbinding. Die kart via de ringweg rechtstreeks van het hoofdstation naar Zernike zonder tussenstops in het centrum. Maar bereid je voor op de nodige helletochten met de bus. Ook in Groningen staan we in de file. Wat mensen eraan vinden? Geen idee, maar ze staan er dagelijks voor in de rij. In Groningen sta je zelfs tijdens de spits langer in de file dan in Amsterdam. Geen pretje als je in de stampvolle lijn 15 zit. Lekker met je hoofd in de oksels van je 87 buurmannen en -vrouwen. Hang in there!

Nieuwe studenten in Groningen – foto van ANP

Les 16: Groningen is een van de jongste steden van Europa

In Groningen studeren zo’n 65.000 jongeren, waarvan ruim 50.000 in Stad wonen. Dan zijn er ook nog de eigen jongeren, de vele afgestudeerden en jonge professionelen die steeds vaker blijven hangen in Groningen. Doen ze omdat er meer en meer hoogwaardig werk is en het leven in Groningen erg goed is. Dat is terug te zien in de demografische opbouw van Groningen. Nergens in Nederland wonen zoveel jongeren als hier. In heel Europa is zelfs maar een stad jonger: Stockholm. Gevolg is een zeer bruisende stad met een hoop levendigheid.

Les 17: Altijd en de file en de trein rijdt zelden

Groningen is al jaren een grote bouwput. Komt omdat de Zuidelijke Ringweg op de schop gaat en het station verbouwd wordt. Volgens experts is de ringweg de grootste infrastructurele klus sinds heel lang in Nederland. De drukke snelwegen A28 en A7 komen daar samen en de weg loopt dwars door het druk bebouwde Zuiden van Stad. Met meer dan 400.000 auto’s die dagelijks gebruik maken van de weg is het met afstand het drukste punt buiten de Randstad.

En die weg ligt er nu grotendeels uit omdat die wordt verbouwd. Het wordt grotendeels een tunnel en de twee belangrijke knooppunten worden omgetimmerd tot enorme flyovers. Duurt jaren, waarschijnlijk nog tot 2830. Maar dan hebben we wel wat. Hetzelfde geldt trouwens voor de treinverbinding naar Stad. Het hoofdstation (mooiste station van NL) is uit zijn eeuwenoude jasje gegroeid en wordt de komende jaren omgebouwd tot een metropoolwaardig station. Gevolg is wel dat te vaak de treinen niet rijden.

Les 18: Friezen bashen

Elke Groninger wordt opgevoed met een natuurlijke weerstand tegen Friezen. Komt allicht door het eigen taaltje, het chauvinisme van de Friezen of omdat lang geleden Friesland een enorm rijk was dat zich uitstrekte van Noord Holland tot en met Denemarken. In al die tijd was Groningen weliswaar met afstand de belangrijkste stad, waar de slimste mensen en alle handel naartoe gingen, maar de afkeer is real. Grappen over Friezen maken is dan ook de regionale sport, vraagt maar aan TikTok Tammo of neem een kijkje bij de enorme lading memes die wij hebben gemaakt. Overigens altijd met een grote knipoog, want Friezen en Groningers lijken meer op elkaar dan ze willen toegeven.

Vragen? Stel ze gerust via een pb, reactie onder het artikel of Dump je Meuk. Aanvullingen? Volg dezelfde route. En de belangrijkste les: volg Sikkom!

Psst, hier meer afleiding: