Spoedcursus ‘Stad Gronings’ voor nieuwe en verse studenten

Michael Heller Groningen 1

Moi, ja, zo zeggen we dat hier. En er zijn nog meer gekkigheden die je misschien vreemd voorkomen. Maar na verloop van tijd wen je eraan. Daarna volgt waarderen en als je ooit weer vertrekt, ga je het missen.

Voor het gemak zetten we een aantal typische bijzonderheden in het Groningse dialect op een rij. Opdat je ze snel onder de knie krijgt en je een echte Stadjer waant.

Diep

In Groningen noemen we grachten diepen. De grachtengordel heet hier bijvoorbeeld diepenring. En alle straten die op ‘diep’ eindigen, dat zijn er nogal wat, waren vroeger een gracht. Denk maar aan: Zuiderdiep, Damsterdiep, Lopende Diep, Boterdiep en Kattendiep.

Moi

Groningers houden van kort en krachtig en niet meer woorden verspelen dan strikt noodzakelijk is. Zo hebben we hier één groetwoord voor alle gelegenheden en momenten van de dag: “Moi!” Als de pizzabezorger aanbelt: “Moi!” Als de leraar het lokaal binnenstapt: “Moi!”

Maar ook als je ’s nachts een vette bek bestelt: “Moi!” Mag ik wel een kebab?” En ‘moi’ wordt niet alleen als eerste groet gebruikt. Het wordt ook ingezet als ‘vaarwel’. Zo is ’tot ziens’ of ‘daag’ in het Gronings gewoon ‘moi!’. En als een Groninger zich verbaast, zegt ‘ie: “Moiooooooooh.”

Hier staat dus: ‘Hallo kerel’

Kon Minder

Als een Groningen zegt: “Kon minder”, dan is hij doorgaans lyrisch over iets. Het klinkt misschien wat negatief en het houdt niet over, maar dat komt door de inborst van Groningers. Voorbeeld: als je gekookt hebt en de Stadjer beoordeelt het voer met “kon minder”, dan heeft ‘ie erg lekker gegeten.

Jaaaaaaaaa

Het gekke aan Groningers is dat ze dus het liefst met zo min mogelijk woorden spreken. En dat doen ze ook nog eens vooral mompelend en binnensmonds. Maar ze plakken wel achter elke zin ‘jaaaaaaa’. En dat spreken ze verdomd fel en luidruchtig uit, jaaaaaaaaaaaaa

Waar kom je weg?

Groningers zijn nieuwsgierig van aard. Zeker naar vreemden toe. Dan vragen ze steevast: “Waar kom je weg?” Daarmee bedoelen ze niet waar je net bent geweest. Maar waar je vandaan komt, waar je wortels liggen.

But

Word je hier een but genoemd, dan moet je bij jezelf te rade gaan. Dan hebben Groningers niet een al te hoge pet van je op. Sterker: ze vinden je een sukkeltje. Want daar staat ‘but’ voor. Komt omdat hier aan de Butjesstraat een school voor zwakzinnigen stond. Butje dus.

Stad en Stadjers

Tot aan de grote rivieren wordt de stad Groningen simpelweg Stad genoemd. Met hoofdletter. Als je in Ruinen de bus pakt en je zegt ‘Stad’ dan krijg je van de buschauffeur een kaartje om in Groningen te komen in plaats van Zwolle. Inwoners van Stad worden Stadjers genoemd.

Ommeland

Het Ommeland is al het land rondom Stad dat onder invloed van Stad verkeert. Qua handel, scholing, zorg en onderwijs bijvoorbeeld. Tegenwoordig wordt de provincie Groningen bedoeld met Stad en Ommeland, maar qua historie reikt het Ommeland veel verder.

Hou wordt? Goud mien jong

Letterlijk vertaald staat hier: “Hoe wordt?” Dat is Gronings (en dus met zo min mogelijk woorden) om beleefd te vragen hoe het met de ander gaat. Het standaard antwoord daarop is: “Goud mien jong”. Dat staat weer voor ‘Goed, dankjewel voor het vragen mijn jongen en met jou?’

Kinders, arms, beens, kortings

Zoals al eerder gemeld: Groningers gebruiken het liefst zo weinig mogelijk woorden. Dat schiet zelfs zover door dat men hier bezuinigt op de meervoud-aanduiding van zelfstandige naamwoorden. Kinderen zijn kinders, armen zijn arms, kortingen zijn kortings en benen zijn beens. Werkwoorden die eindigen op ‘en’, zoals lopen, worden hier uitgesproken als loop’n. De ‘en’ wordt ingeslikt.

Martinitoren klok David Bowie
d’Olle Grieze

d’Olle Grieze

De Oude Grijze is het icoon van Stad. Het is de bijnaam voor de Martinitoren die met zijn 97 meter boven alles uittorent. Een baken van weemoed en trots. En sinds de bouw het herkenningspunt voor reizigers onderweg naar Groningen. Al voor Assen doemt te toren op aan de horizon.

Smoor, zat en doen

Als je knetterlam bent, ben je in Groningen smoor, zat of doen. Zijn best wel typische benamingen waarmee de Stadjer in den vreemde regelmatig voor verwarring zorgt.

Ladderzat

Ladderzat is inmiddels een redelijk bekende term in heel Nederland. Maar komt hier vandaan en is een mooie afgeleide van ‘zat’. Volgens de overlevering werden studenten van Vindicat, die te zat waren en niet meer op hun beens konden staan, met een ladder naar huis getild. Ladderzat dus.

Hoornsepis

De Hoornseplas is een meertje dat grenst aan de zuidelijke wijken van Stad. In de zomer kun je er fijn zwemmen, zolang er geen blauwalg of vieze wormpjes in zitten. In de volksmond wordt het vanwege al die vieze bacteriën die elke zomer terugkeren de Hoornsepis genoemd.

Eem

Even wordt hier verbasterd tot eem. Bekt lekkerder, bespaart toch weer het uitspreken van een onnodige lettergreep en komt veel krachtiger over. Daarom eem in plaats van even. Is voor velen wennen, je wilt niet weten hoeveel mensen ons verbeteren als we het woord eem gebruiken.

Heb je aanvullingen op de spoedcursus Stad Gronings? Droppen in de comments op Facebook is leuk!

Psst, hier meer afleiding: